Deze pagina is nog niet geoptimaliseerd voor weergave op kleinere schermen.
De Tuinen van Appeltern
Walstraat 2a, 6629 AD Appeltern
Nederlands grootste en mooiste tuinideeënpark

Nederlands grootste en mooiste tuinideeënpark

Verzorging van rozen

Wij hebben de tuin vol staan met de theehybride roos 'Ena Harkness'. We geven deze in het najaar koemest, verder niet. Nu wordt de roos steeds armer in het blad, kunt u mij zeggen wat we fout doen?

Wat er precies fout gaat is vanaf afstand moeilijk te zeggen. Het kan aan de grond liggen en aan de bemestingstoestand daarvan. Het kan ook zijn dat de planten wat te dicht opeen staan en te weinig (zon)licht en lucht krijgen. Of dat ze per struik te veel takken bevatten, en wat teruggesnoeid of verjongd moeten worden. Meer over de verzorging van rozen kunt u lezen in onderstaande tekst.

Deze tekst kunt u ook in de opgemaakte versie downloaden of printen. Open daartoe een nieuwe internetpagina. Kopieer de volgende link naar het browserveld (waar u normaal het internetadres intypt): www.mwiarda.nl/appeltern.htm en klik daarna op enter.

Rosa (roos)

Algemeen

Rozensoorten komen van nature op vrijwel heel het noordelijke halfrond voor, vooral in de gematigde streken. Duizenden jaren geleden werden al rozen geteeld in China en Afrika. Inmiddels zijn er uit de oorspronkelijke soorten zeer veel hybriden en cultivars gekweekt, die vooral geselecteerd werden op bloemvorm, bloeiwijze, geur, groeiwijze en resistentie tegen ziekten en plagen. Ook ontstonden er zo varianten als treurrozen, stamrozen, klimrozen, dwergrozen en bodembedekkende rozen.

Verzorging

Rozen groeien bij voorkeur op een humeuze, doorlatende klei- of leemachtige grond, die niet te nat mag zijn. Ze houden daarbij van een luchtige standplaats en zonlicht, in de zomer liefst 7 uur per dag (al zijn er enkele soorten die met minder toekunnen). De planten moeten dus niet te dicht opeen geplant worden, en liefst ook op enige afstand van een muur of boom, als ze daartegen geleid gaan worden: respectievelijk 50 cm en 1 m. Rozen worden het best geplant in het najaar, voordat het gaat vriezen. Planten in het voorjaar kan echter ook. De wortels moeten (na goed nat gemaakt te zijn) royaal in het plantgat gespreid kunnen worden. Bij het dichten van het plantgat moet de grond goed tussen de wortels terecht komen, om de hergroei van de plantenwortels te stimuleren.
Elk najaar kan rond de planten een flinke mulchlaag aangebracht worden van verteerde stalmest, blad, stro etc. Dit zorgt voor structuurverbetering van de grond, beschermt tegen vorst en levert de plant langzaam vrijkomende voeding op. In maart, na het snoeien, kan per plant een handvol kunstmest gegeven worden. Hiervoor kan speciale rozenmest gebruikt worden. Ook een standaardkunstmest kan gebruikt worden, bijvoorbeeld in de verhouding stikstof, fosfor, kalium 10-12-18 waarbij per plant ook wat kieseriet (magnesiumhoudende meststof) is toegevoegd. Op rijkere gronden kan in plaats van de kieseriettoevoeging ook in juni-juli een bemesting uitgevoerd worden met patentkali. Na juli wordt niet meer bemest: de tot dan gevormde jonge scheuten moeten afharden voor de winter.

Snoeien

Om rozen goed te kunnen snoeien is het nodig te weten tot welke groep ze globaal behoren. Elke groep heeft zo zijn eigen snoeiwijze.

1. Doorbloeiende lage rozen (theehybriden, floribunda’s, polyantha’s, Chinese en Engelse rozen).
Het eerste jaar na aanplant worden in maart alle dunne takjes weggeknipt. De hoofdtakken worden teruggesnoeid tot op 4 à 5 ogen. Het hoogste oog is bij voorkeur een buitenoog. De daarop volgende jaren wordt telkens in maart eerst ziek, dood en kruisend hout verwijderd. 3 Tot 5 sterke en liefst jonge (nog niet vertakte) takken worden behouden, kaal gesnoeid en weer ingekort tot op 4 à 5 ogen. Dunne takken worden daarbij lager afgeknipt dan de sterkere takken. De Chinese en Engelse rozen kunnen ook als struik gekweekt worden, waarbij ze dan wat minder sterk (hoger) teruggesnoeid worden.

2. Doorbloeiende parkrozen en muskusrozen.
In maart wordt eerst ziek, dood en kruisend hout verwijderd. 4 Tot 7 sterke en liefst jonge (nog niet vertakte) takken worden behouden, kaal gesnoeid en tot op tweederde van hun lengte ingekort, liefst net boven een buitenoog. Dunne takken worden daarbij lager afgeknipt dan de sterkere takken.

3. Bourbonrozen, Remontantrozen, Portlandrozen en herbloeiende mosrozen.
De lage rozensoorten in deze groep worden behandeld als de rozen in groep 1. Bij de hoger groeiende soorten wordt in maart eerst ziek, dood en kruisend hout verwijderd. De snoei is verder gelijk aan die van de rozen in groep 2. 4 Tot 7 sterke en liefst jonge (nog niet vertakte) takken worden behouden, kaal gesnoeid en tot op tweederde van hun lengte ingekort, liefst net boven een buitenoog. Dunne takken worden daarbij lager afgeknipt dan de sterkere takken.

4. Niet-doorbloeiende struikrozen en oude rozen.
Het eerste jaar na aanplant worden de planten in maart kort gesnoeid. De daarna volgende 2 jaar wordt alleen ziek, dood en kruisend hout verwijderd. De daarop volgende jaren worden de rozen in de zomer gesnoeid. Na de bloei worden de uitgebloeide takken verwijderd, en wordt teruggeknipt tot op een punt onder in de struik waar zich een nieuwe tak ontwikkelt. In het voorjaar kunnen de nieuwe takken nog een keer met een derde deel worden ingekort als ze te lang door dreigen te schieten. Op die manier wordt de struik jaarlijks verjongd, en zijn er iedere zomer nieuwe bloemscheuten.

5. Botanische (wilde) rozen.
In het voorjaar kunnen de struiken als dat nodig is verjongd worden door enkele oude scheuten bij de basis weg te knippen.

6. Klimrozen
De klimrozen zijn qua snoeiwensen grofweg te verdelen in 4 groepen. Niet alle klimrozen maken even gemakkelijk weer nieuwe grondscheuten. Om te weten wat u het beste kunt doen is het dus ook weer belangrijk te weten om welk type klimroos het gaat. Bij alle rozen wordt in maart ziek, dood of kruisend hout verwijderd.

6A 'Echte' klimrozen, afgeleid van Rosa wichuraiana (zoals Dorothy Perkins, Excelsa etc.).
Ze bloeien eenmalig in juni/juli op de grondscheuten die vorig jaar gevormd zijn. Na de bloei worden alle hoofdtakken die gebloeid hebben bij de basis weggeknipt. De nieuwe scheuten die zich vanuit de grond ontwikkelen worden daarna zo horizontaal mogelijk aangebonden, en zullen het volgende jaar weer bloeien.

6B Niet-doorbloeiende sterk groeiende klimrozen.
Deze rozen ontwikkelen minder grondscheuten, terwijl zich juist boven in de struik nieuwe takken vormen. Om de ontwikkeling van grondscheuten te bevorderen kunnen na de bloei in september één of twee van de oude scheuten helemaal weggesnoeid worden, terwijl de resterende 4 of 5 scheuten op circa 35 of 40 cm van de grond weggeknipt worden, net waar zich weer een nieuwe krachtige scheut ontwikkelt. Zowel de nieuwe grondscheuten als de nieuwe zijtakken worden daarna zo horizontaal mogelijk aangebonden. Bij vertakking van de nieuwe zijtakken worden de delen zo weggesnoeid dat zich weer een nieuwe doorgaande hoofdtak vormt.

6C Doorbloeiende theehybriden en floribundarozen (met de toevoeging Clg, climbing in de naam). Deze rozen vormen moeilijk grondscheuten. Er moet dan ook van begin af aan een goed gestel opgebouwd worden, waarbij de zijtakken zo horizontaal mogelijk aangebonden worden. Het snoeien draait hier grotendeels om het verwijderen van de uitgebloeide zijtakjes tot op 15 cm of 3-4 ogen. Bij oude planten moeten op den duur na de bloei in oktober de zwakke of uitgeputte scheuten op enkele centimeters van de basis afgesnoeid worden om verjonging in de rest van de plant te stimuleren.

6D Pilaarrozen, meestal doorbloeiend.
Deze groeien doorgaans meer opgaand. In de zomer worden uitgebloeide zijscheuten ingenomen. Na de bloei in november kan op symmetrie gesnoeid worden, door enkele hoofdtakken wat in te korten. Om de groei vanaf de basis te bevorderen kunnen enkele lagere gesteltakken met 2/3 ingekort worden.

Ziekten en plagen

Rozen zijn helaas vaak vatbaar voor schimmelinfecties en plagen als bladluis en bladrollers. Deze ‘kwalen’ zijn voor een deel te voorkomen. Rozen die luchtig en licht staan zijn minder vatbaar. Overbemesting met stikstof maakt de planten aantrekkelijk voor luis. Het is beter om minder stikstof en meer kalium en magnesium te geven. Een scherpe snoeischaar maakt gladde wonden, waardoor schimmelinfecties minder de kans krijgen de plant binnen te dringen. De snoeischaar schoonhouden en af en toe ontsmetten voorkomt verspreiding van schimmelinfecties. Ook het verwijderen van afgevallen rozenblad in het najaar helpt om verspreiding van schimmels tegen te gaan.

Van de schimmelinfecties is meeldauw het minst schadelijk. Het blad blijft doorgaans nog redelijk aan de struik zitten, en vaak groeit de plant er gedurende het seizoen ‘wat overheen’.
Roest en sterroetdauw richten meer schade aan, omdat ze verdroging en afvallen van het blad tot gevolg hebben. Echte meeldauw (Uncinula necator) is herkenbaar aan de lichtgele vlekken op het blad, waarna zich aan de bovenzijde van het blad en op de bessen witte, poederachtige schimmelvlekken vormen. De schimmel overwintert in de knoppen of op het oude hout, waar kleine gele of zwarte vlekjes op te zien zijn.
Valse meeldauw (Plasmopara viticola) is ook te herkennen aan gele of bruine vlekken op het blad, maar hier zit het schimmelpluis aan de onderzijde van het blad. De schimmel overwintert in afgevallen blad en andere resten op de grond. Als het langdurig vochtig weer is, of hard geregend heeft kan hij zich explosief naar boven verspreiden, over de hele plant. Het blad wordt uiteindelijk bruin en verdroogt. Door aangetast en overtollig blad weg te snoeien wordt verdere uitbreiding tegengegaan.
Beide meeldauwsoorten slaan vooral toe bij vochtig en warm weer. Het open houden van de plant zorgt ervoor dat hij snel droogt, en dat de meeldauw zich niet sterk kan uitbreiden.
Sterroetdauw is te herkennen aan geelomrande zwarte vlekken op het blad. Het blad verdroogt en valt voortijdig af. Heeft de plant meerdere jaren achtereen last van sterroetdauw dan zal hij steeds verder verzwakken.
Roest veroorzaakt eerst oranje stippen en later zwarte sporenhoopjes aan de onderzijde van het blad en eenjarige scheuten. Al het aangetaste blad moet direct verwijderd worden (zonder de sporen verder te verspreiden), omdat de roest anders de hele plant aantast. Dit leidt tot verdroging van de bladeren, gevolgd door massale bladval en uiteindelijk het afsterven van de plant. Methoden die bij aantasting door roest wellicht kunnen helpen: bijmesten met een kalihoudende meststof, of af en toe een scheutje bier geven.
Bij aantasting door meeldauw is bestrijding mogelijk door te spuiten met een aftreksel van heermoes of met een zwaveloplossing zoals Microsulfo spuitzwavel van Bayer of vergelijkbare zwavelhoudende producten.
Tegen roest en sterroetdauw kan eventueel gespoten worden met Vital van Ecostyle (op basis van vetzuren en plantenextracten), Baycor schimmelmiddel (werkzame stof bitertanol) van Bayer of vergelijkbare middelen.
Bij een sterke aantasting door valse meeldauw of roest kan Finesse vloeibaar (werkzame stof chloorthalonil) van Bayer gebruikt worden. Rosacur Spray (werkzame stof tebuconazool) van Bayer is werkzaam tegen echte meeldauw en sterroetdauw.

Een beginnende luizenaantasting is vaak redelijk te bestrijden door de luizen van het blad te vegen, en fijn te wrijven, of door de luizen met een stevige waterstraal van de planten te spuiten. Na de tweede helft van juli verdwijnt de plaag doorgaans vanzelf. Helpt de eerder genoemde methode niet voldoende, dan kunnen de luizen bestreden worden door te spuiten met een mengsel van zeepsop en spiritus (10 liter water, 200 gram groene zeep, 1/3 liter spiritus).
Bladrollers slaan vaak toe bij rozen die in de buurt van bomen staan. Bij een beginnende aanval kan het aangetaste, gekrulde blad afgeplukt en verbrand worden.
Tegen bladluis en bladrollers kan bij sterke aantasting gespoten worden met bijvoorbeeld Admire of Pyrethrum vloeibaar, beide van fabrikant Bayer. De behandeling zal dan tussen begin mei en eind juni enkele malen herhaald moeten worden.