Deze pagina is nog niet geoptimaliseerd voor weergave op kleinere schermen.
De Tuinen van Appeltern
Walstraat 2a, 6629 AD Appeltern
Nederlands grootste en mooiste tuinideeënpark

Nederlands grootste en mooiste tuinideeënpark

Verzorging van (klim)hortensia's (Hydrangea)

Wanneer moet ik de bloemen van de hortensia afknippen en hoe hoe kan ik hem het beste snoeien?

De volgende tekst kunt u ook in de opgemaakte versie downloaden of printen. Open daartoe een nieuwe internetpagina. Kopieer de volgende link naar het browserveld (waar u normaal het internetadres intypt): www.mwiarda.nl/appeltern.htm en klik daarna op enter.

Hydrangea (hortensia)

Algemeen

In de plantenfamilie van de hortensia (Hydrangea) treft men verschillende planten aan. De meeste soorten zijn afkomstig uit Zuidoost-Azië. Qua bloei- en groeiwijze kunnen ze grofweg in 3 groepen verdeeld worden. De eerste groep bevat de overbekende tuinhortensia (H. macrophylla en H. serrata) met de bekende bolvormige bloemschermen, de eikenbladhortensia (H. quercifolia), de fluweelhortensia (H. aspera) en de recent veel aangeplante H. arborescens &#145Annabelle&#146 en &#145Grandiflora&#146. De tweede groep bestaat uit de klimhortensia (H. anomala subsp. petiolaris) en de pluimhortensia of schapenkop (H. paniculata) vormt groep 3.
Alle hortensia&#146s zijn bladverliezend en bloeien met 2 soorten bloemen. De grote steriele randbloemen dienen om insecten aan te trekken. De kleine bloemen meer in het hart van de bloemschermen zijn fertiel en spelen een rol bij de voortplanting.

Verzorging

De hortensia&#146s hebben met elkaar gemeen dat ze houden van wat zuurdere, humusrijke grond, en van (half)schaduw. De klimhortensia is daarbij nog het minst kritisch. Hortensia&#146s die in de volle zon staan (al is het maar een deel van de dag) kunnen bij zonnig weer slaphangend blad gaan vertonen, of zelfs verbranden. Staat de plant in bijvoorbeeld zand- of kleigrond die snel uitdroogt, dan kan het soms nog helpen om rond de plant extra tuinturf door de grond te werken, zodat er meer water in de grond vastgehouden wordt. Komt het slechts een enkele keer voor dat de plant slap hangt, dan kan op die hete dagen wat extra gesproeid worden. Ook het afschermen met een parasol of afdekken met een laken kan dan nog wel eens helpen om schade te voorkomen. Komt het echter regelmatig voor dat de plant er slap of zelfs verdroogd bij staat dan zal hij naar een meer beschaduwde plek verplaatst moeten worden. In een tuin op het noorden zal een hortensia het doorgaans goed doen.

Qua bemesting hebben hortensia&#146s genoeg aan wat gedroogde koemest gemengd met wat compost, toe te dienen in het voorjaar, bijvoorbeeld na het snoeien. Meststoffen die kalk bevatten (zoals beendermeel) worden beslist niet gewaardeerd. Er is ook speciale mest voor hortensia&#146s verkrijgbaar.
Vergeling van het blad duidt vaak op een ijzergebrek. Wanneer de grond te kalkrijk is, kan de plant geen ijzer opnemen. Extra tuinturf doorwerken in de grond (of de kamer- of kuipplant opnieuw oppotten in een grondmengsel met turf) zorgt ervoor dat de grond zuurder wordt, en dat er meer ijzerdeeltjes vrijkomen. Voor een snel resultaat is ook ijzerhoudende kunstmest verkrijgbaar.

De tuinhortensia (die overigens ook als kamerplant aangeboden wordt) heeft de bekende grote bolvormige schermen, die vaak in felle kleuren bloeien. Bij sommige variëteiten is de bloeikleur afhankelijk van de hoeveelheid metaaldeeltjes die de plant kan opnemen uit de grond. In zure grond kunnen de metaaldeeltjes makkelijker oplossen. Hoe zuurder de grond is, hoe beter de metalen oplossen en hoe feller de blauwkleuring zal zijn. Ter bevordering van de blauwkleuring zijn speciale meststoffen in de handel, bijvoorbeeld van de merken Asef en Pokon. Ook kan een handje roestige spijkers, wat aluin (kaliumsulfaat) of aluminiumsulfaat in de grond aangebracht worden, met wat tuinturf erbij om de grond zuurder te maken.

Bij hortensia&#146s die in een pot of kuip gehouden worden (in huis, op het balkon of in de tuin) geldt dat de zuurgraad van de grond extra in de gaten gehouden moet worden. Zeker in gebieden met kalkrijk water wordt bij voorkeur onthard water of regenwater gegeven.

De hortensia&#146s die als kamerplant gehouden worden mogen niet in de felle zon staan. De ideale kamertemperatuur is tussen de 15 en 20 ºC. Ze krijgen graag regelmatig (twee keer per week) wat water, waarbij geen overtollig water in de pot mag blijven staan. Daarnaast krijgen ze graag tweemaal per maand wat (kamerplanten)mest.

Snoeien

Sommige hortensia&#146s bloeien op eenjarig hout (dus aan takken die datzelfde jaar gevormd zijn), andere op oud hout. Voordat met snoeien begonnen wordt moet u dus weten tot welke groep uw hortensia behoort.

De tuinhortensia (H. macropylla) en de eikenbladhortensia (H. quercifolia) bloeien op 2- of meerjarig hout. Na de bloei kunnen de uitgebloeide bloemen verwijderd worden, door ze net boven een bloemknop af te knippen. De nieuwe bloemknoppen zijn dikker dan de bladknoppen, en zitten vaak net onder de uitgebloeide bloeiwijze die men weg wil halen. Bij uitgebloeide bloemen op eenjarig hout (dus op takken die dat jaar voor het eerst gebloeid hebben) zit de nieuwe bloemknop vaak aan de top van de stengel, en kan de oude bloem beter blijven zitten om te voorkomen dat ook de knop weggeknipt wordt. Kortom: het verwijderen van de oude bloemen is dus best een nauwkeurig klusje.
De eikenbladhortensia en de fluweelhortensia worden bij voorkeur niet of nauwelijks gesnoeid. Alleen dood of beschadigd hout wordt verwijderd.
De tuinhortensia kan vooral op latere leeftijd soms wel een snoeibeurt gebruiken, bijvoorbeeld omdat hij te open of juist te vol is geworden, of gewoon te groot. Deze vorm- of verjongingssnoei vindt het beste plaats in maart. De dode en zwakke takken kunnen zonder meer verwijderd worden. Het snoeien van de andere takken kan vervolgens het beste over 2 jaar verdeeld worden, om te voorkomen dat de plant dat jaar niet bloeit. Moet de struik zich meer vertakken, dan wordt de helft van de takken op 2 ogen vanaf de onderkant afgeknipt. De takken die dit jaar door mogen groeien worden dan volgend jaar ingekort. Als het echter de bedoeling is de struik uit te dunnen, dan worden enkele oudere takken tot de bodem teruggesnoeid. Van de resterende takken wordt de helft op circa 30 cm ingekort ten behoeve van verjonging, en mag de andere helft nog even doorgroeien. Het deel dat door mag groeien wordt dan het jaar daarop ingekort. Aan de stand van de knoppen is te zien welke kant de zijtakken op zullen gaan groeien, en kan de gewenste plek van afknippen nauwkeuriger gekozen worden: bij voorkeur net boven een buitenoog.

De klimhortensia (H. anomala subsp. petiolaris) bloeit op eenjarig hout op de zijscheuten en wordt in de zomer na de bloei (augustus) gesnoeid. Daarbij worden met name de takken weggeknipt die bijvoorbeeld van de muur afgroeien of waardoor de plant anderszins uit vorm dreigt te raken. Daarbij kan beter ieder jaar een deel van de takken weggeknipt worden dan om de paar jaar veel. In het laatste geval zou hij wel eens een bloei-jaar over kunnen slaan.
Overigens kan het na aanplant van een nieuw exemplaar soms jaren duren voordat de eerste bloemen of de bekende hechtwortels verschijnen. Hoe lang dat duurt is niet te zeggen, dat hangt ook af van de standplaats en de verzorging.

De pluimhortensia (H. paniculata en de H. arborescens &#145Annabelle&#146 en &#145Grandiflora&#146) bloeien op eenjarig hout. Ze kunnen in de winter of het vroege voorjaar teruggesnoeid worden, zolang het maar niet vriest. Daarbij worden de takken teruggeknipt tot op de onderste paar knoppen. Planten die regelmatig gesnoeid worden zullen minder maar grotere bloempluimen geven. Worden ze niet gesnoeid dan geven ze meer, maar kleinere bloempluimen.

Vermeerdering

Hortensia&#146s zijn makkelijk en snel te stekken. Voor kopstekken is de beste stektijd na half juni, als de groeisnelheid van de plant wat afneemt. De stekken worden bij voorkeur &#146s ochtends vroeg gesneden en bevatten 2 ogen. Nadat al het blad verwijderd is worden ze in een mengsel van zand met turfmolm gestoken. Gebruik van stekpoeder bevordert de beworteling en gaat de ontwikkeling van schimmels tegen. Nadat de stekken enkele weken op een beschaduwde plaats hebben gestaan en vochtig gehouden zijn, hebben zich de eerste wortels ontwikkeld en kunnen ze opgepot of geplant worden.
Ze kunnen ook door afleggen vermeerderd worden. Dan wordt een tak naar de grond gebogen en daar vastgezet, bijvoorbeeld met een steen. De ondergrond dient los te zijn, zodat de wortels er kunnen groeien. Een hoopje compost rond de te bewortelen plek bevordert de ontwikkeling van de wortels. Als de plek voldoende vochtig gehouden is hebben zich ook hier na enkele weken de eerste wortels ontwikkeld, en kan de tak losgeknipt en verplant worden. Hortensia&#146s zijn snelle groeiers, per tak worden ieder jaar enkele bladparen bijgemaakt. Na 5 tot 7 jaar heeft u weer een volwassen plant.

Ziekten en plagen

Hortensia's zijn gevoelig voor aantasting door allerlei luizen, die het bij vochtig, koel voorjaarsweer goed naar hun zin hebben op het zachte blad van de hortensia. Vooral wollige dopluis komt in verschillende variëteiten regelmatig op hortensia's voor. De koningsdopluis of koningsschildluis (Pulvinaria regalis), een wolluissoort die ook voorkomt op bomen als beuk, iep, paardenkastanje, linde en esdoorn, is wat dat betreft berucht aan het worden. Hortensia's zijn sterke planten, en doorstaan een dergelijke aantasting meestal goed. De luizenplaag verdwijnt in de loop van juli, waarna de planten gewoon verder groeien en bloeien. Een aantasting kan (onder invloed van het weer) eenmalig zijn. Komt de plaag jaarlijks terug, dan kan er beter wel een behandeling plaatsvinden. Door de zuigende activiteiten van de luizen wordt de plant verzwakt. Doordat de luizen blad en stengels perforeren worden planten vatbaarder voor andere aantastingen. De honingdauw die de luizen afscheiden vormt bovendien een aantrekkelijke voedingsbodem voor schimmels zoals roetdauw. Een beginnende aantasting is vaak redelijk te bestrijden door de luizen van het blad te vegen en dan fijn te wrijven, of door de luizen met een stevige waterstraal van de planten te spuiten. Helpt dit niet voldoende, dan kunnen de luizen bestreden worden door te spuiten met een mengsel van zeepsop en spiritus (10 liter water, 200 gram groene zeep, 1/3 liter spiritus). Bij sterke aantasting kan gespoten worden met bijvoorbeeld Admire of Pyrethrum vloeibaar, beide van fabrikant Bayer. De behandeling zal tussen begin mei en eind juni enkele malen herhaald moeten worden.
Ook schuimbeestjes of spuugbeestjes komen vaak voor op hortensia&#146s. Dit zijn eigenlijk hoopjes schuim met daarin de larve van een cicade (Philaenus spumarius). De larve brengt, afhankelijk van de temperatuur, 1 tot 3 maanden in zijn schuimhoopje door. Daarna is het een klein, gevleugeld insect van circa 7 mm groot geworden. De larven verschijnen begin mei tot in de loop van de zomer. Het schuim (ook wel koekoeksspog genoemd) bestaat uit lucht die de larve samen met vocht uitscheidt, en beschermt de larve tegen uitdroging en vijanden als vogels, spinnen en wespen.De spuugbeestjes komen meestal verspreid voor. Ze richten daardoor meestal weinig schade aan. Wel zuigen de larven plantensappen uit bladeren en jonge stengels. Bladeren kunnen plaatselijk vervormen en stengels kunnen wat krom trekken. Enkele spuugbeestjes kunnen met de hand verwijderd worden. Zijn het er veel dan kan de plant afgespoten worden met een stevige waterstraal. Als dat niet afdoende helpt, kunnen ze bestreden worden door te spuiten met een mengsel van zeepsop en spiritus (10 liter water, 200 gram groene zeep, 1/3 liter spiritus). Chemische bestrijding is meestal niet nodig. Eventueel kunnen de middelen Pyrethrum vloeibaar of Admire (fabrikant Bayer) uitkomst bieden.

Bloemen drogen

Voor het drogen van de bloemen zijn vooral de roze en rode bloemen van H. macrophylla geschikt, hoewel het ook met de andere soorten soms lukt. De bloemen moeten buiten afgerijpt zijn en helemaal op kleur zijn. Dan worden ze bij voorkeur &#146s ochtends en bij droog weer met een steellengte van circa 20 cm afgeknipt.
Er bestaan verschillende droogmethodes. De bloemen kunnen opgehangen worden op een droge, windstille plek uit de zon, waar overigens wel ventilatie plaats moet vinden: anders gaan de bloemen schimmelen. Ze kunnen ook op een vaas gezet worden met een klein laagje water, waarbij de stelen niet in het water mogen staan. Zet de vaas ook weer op een droge plek uit de zon. Na circa 6 weken zijn de bloemen dan voldoende gedroogd. Bij deze eerste twee methodes gaat de kleur van de bloemen vaak (ten dele) verloren.
Een snellere maar wat duurdere methode is het drogen in silicagel (verkrijgbaar bij de bloemist). In een luchtdichte doos worden op een laagje van enkele centimeters silicagel de bloemen uitgespreid, waarna de bloemen met een penseel zorgvuldig bedekt worden met de gelkorrels. Ter afdekking wordt er nog een laagje gelkorrels overheen gestrooid, waarna de doos weggezet wordt. Na circa 5 dagen tot een week zijn de bloemen voldoende gedroogd en kan de gel weer voorzichtig met het penseel verwijderd worden. Bij deze methode worden de stengels vaak erg droog, en moeten de bloemen voor verdere verwerking op draad gezet worden. De gel kan daarna in de magnetron gedroogd worden, waarna ze weer geschikt is voor een volgende droogbeurt.
De laatste methode is met behulp van de magnetron. De bloemen worden in een voor de magnetron geschikte schaal gelegd. De magnetron wordt op halve kracht aangezet gedurende 2 tot 3 minuten. Daarna zijn de bloemen meestal voldoende droog. Zo niet, dan moet de droogtijd langer ingesteld worden. Komen ze er bruin uit, dan was de ingestelde tijd te lang. Het voordeel van deze methode is dat &#150 mits de droogtijd goed afgestemd is &#150 zowel de bloem als de bladeren mooi op kleur blijven en dat de stengel niet bros wordt.