Deze pagina is nog niet geoptimaliseerd voor weergave op kleinere schermen.
De Tuinen van Appeltern
Walstraat 2a, 6629 AD Appeltern
Nederlands grootste en mooiste tuinideeënpark

Nederlands grootste en mooiste tuinideeënpark

Plantafstand dakplatanen

We willen een terras aanleggen in de zon en als bescherming platanen planten. Hoeveel bomen moet je planten en hoever uit elkaar en van de omheining af?

Bomen, welk soort dan ook, moeten minimaal 2 meter uit de erfgrens met de buren geplant worden. Daarnaast is het voor dak- en leiplatanen prettig als ze een flink plantgat krijgen, zodat ze goed breeduit kunnen wortelen. De plantafstand tussen dakplatanen kan 4 tot 6 meter bedragen. Meer over de plantwijze en de verzorging kunt u lezen in de hierna volgende tekst.

De volgende tekst kunt u ook in de opgemaakte versie downloaden of printen. Open daartoe een nieuwe internetpagina. Kopieer de volgende link naar het browserveld (waar u normaal het internetadres intypt): www.mwiarda.nl/appeltern.htm en klik daarna op enter.

Plataan (Platanus)

Algemeen

In Nederland en België komen eigenlijk maar 2 soorten platanen voor. De westerse plataan (P. occidentalis), oorspronkelijk afkomstig uit Amerika, en de oosterse plataan (P. oriëntalis), afkomstig uit de Balkan en Klein-Azië. Het meest wordt een kruising hiervan gebruikt, P. x acerifolia, de gewone plataan. De bomen zijn te herkennen aan hun plaatvormig loslatende schors, die op de stam een karakteristiek kleurenpalet vertoont, van bruin tot crème en groen. Ze hebben allemaal groot handvormig ingesneden blad, de oosterse plataan is dieper ingesneden dan de westerse. Zowel het jonge blad als de twijgen zijn bezet met stervormige haartjes. Als die haren uitvallen kunnen ze allergische reacties veroorzaken op de huid, en de slijmvliezen irriteren.

Platanen groeien goed de wat steviger en goed doorlatende gronden, en houden van kalk. Zonder snoei worden het flinke bomen (tot 30 m hoog) met een brede, dicht bebladerde kroon.
Ze verdragen flinke snoei, en kunnen geleid worden. Dat maakt ze zeer geschikt om als vormboom gekweekt te worden, horizontaal geleid tot dakplataan, of verticaal tot leiplataan (de bekende Franse 'slingers'). Maar, ze willen ook als vormboom nog steeds groot worden, dus wie eenmaal met snoeien en leiden begint moet dat ook tot eind toe stug volhouden om ze in vorm te houden. Wordt hij eenmaal verwaarloosd, dan schiet hij alsnog (zeer snel) de hoogte in.

Verzorging

Bij aanplant worden platanen het beste in een royaal plantgat gezet. Als het even kan 2 x 2 m en 1 m diep. Voor de aanvulling kan elke goede tuingrond gebruikt worden, met eventueel een toevoeging van zand en verteerde compost. Op zuurdere gronden moet klei of leem doorgemengd worden. De boom wordt vervolgens op dezelfde diepte geplant als op de kwekerij.
Een plataan die als solitair boom geplant wordt hoeft nauwelijks gesnoeid te worden. Dood, beschadigd en kruisend hout moet wel verwijderd worden, en er moet zich natuurlijk een goede, doorgaande spil of harttak ontwikkelen. Het snoeien gebeurt vanaf het einde van de herfst (na de bladval) tot half maart. Moet er verkeer onder de boom door, dan kunnen alle zijtakken onder een bepaalde hoogte(bijvoorbeeld op 2,5 m bij een parkeerplek of op 3 m langs eens straat) bij de stam weggehaald worden, om de boom op te kronen. Bij oude bomen kan de kroon te groot of te donker geworden zijn. Door er enkele zware takken uit te lichten kan er voor gezorgd worden dat de kroon weer wat transparanter wordt. Dit moet beslist door een vakman gebeuren (uw hovenier of boomverzorger), zodat de kroon mooi in verhouding blijft en weer goed verder groeit. Hetzelfde geldt voor het knotten of kandelaberen van de boom, en het uitvoeren van verjongingssnoei wanneer de boom last krijgt van rottende plekken of takbreuk.

Dakplataan (horizontaal scherm)

Wordt de boom als dakplataan aangeplant, dan zal er fors begeleid moeten worden.
Dakplatanen worden geleid langs een horizontaal frame van draden of hout, dat op staanders bevestigd is. Hoe dat frame er precies uitziet is afhankelijk van de oppervlakte die de platanen moeten 'overkoepelen'. Wordt een enkele plataan geplant, dan wordt er 1 staander direct naast de stam gezet, en 4 palen in een vierkant eromheen, telkens op 2,5 tot 3 m uit het hart van de boom. Tussen de staanders worden kruislings stevige gegalvaniseerde draden gespannen, terwijl ook de kruislingse draden als bij een spinnenweb nog onderling verbonden worden. De draden moeten op voldoende hoogte gespannen worden: hieraan worden straks de takken aangebonden. Het bladerdak bedekt dan een oppervlakte van 5 x 5 of 6 x 6 m, met de stam in het midden.
Worden er 4 dakplatanen geplant, dan wordt de constructie min of meer herhaald. De bomen komen minimaal 4, maximaal 6 m uit elkaar te staan. Aan de buitenzijde wordt weer een vierkant gevormd, met op alle hoeken op 2,5 tot 3 m uit het hart van de boom een staander, en een extra staander in het midden van alle 'zijkanten' van het vierkant, en nog 1 extra steunstaander midden in het centrum van het vierkant. Hiertussen wordt ook weer kruislings stevig gegalvaniseerd ijzerdraad gespannen, met daarbij spinnenweb-achtige tussendraden. In dit geval zal het bladerdak een oppervlakte bedekken van 9 x 9 of 12 x 12 m, zonder stam maar met tijdelijk een staander in het midden.
Zoals gezegd kan in plaats van draden ook een houten frame gemaakt worden. Dat staat de eerste jaren vaak wat massief en rommelig. De lichtere constructie met draden is bovendien makkelijker op te ruimen.
Bij een dakplataan worden na het planten de takken die men horizontaal kan leiden aangebonden aan de spandraden, zodanig dat ze zo regelmatig mogelijk over het frame verdeeld komen te liggen. De horizontale takken (leggers) worden bovendien met 1/3 ingekort, en net na een buitenoog afgeknipt. Alle takken die de hoogte in gaan worden op 2 ogen vanaf de legger weggesnoeid. Deze snoeibeurt wordt jaarlijks herhaald totdat de leggers hun uiteindelijke lengte bereikt hebben. Daarna worden ze hetzelfde behandeld als de verticale scheuten: telkens terugknippen tot op 2 ogen vanaf het snoeipunt van het vorige jaar. Het snoeien gebeurt vanaf het einde van de herfst (na de bladval) tot half maart. Als de boom erg goe groeit kunnen in de zomer eventueel de lange scheuten die opschieten alvast een keer gehalveerd worden.

Leiplataan (verticaal scherm)

Ook voor een leiplataan is een frame nodig om de takken op een mooie manier aan te kunnen binden. De bomen worden op een onderlinge afstand van 5 tot 6 meter geplaatst. Op de helft van de onderlinge plantafstand wordt aan weerszijde een staander geplaatst: bij 1 boom 2 staanders aan weerszijde, bij 2 bomen 3 staanders enzovoort. Tussen de palen worden horizontale draden gespannen ter hoogte van het gedeelte waar men het groene scherm wil hebben. De onderlinge afstand tussen de draden moet gelijk zijn, en circa 50 cm bedragen. Dan is er nog voldoende ruimte voor korte verticale vertakking. Wordt de ruimte groter aangehouden, dan sluit de groene wand zich onvoldoende.
De scheuten die ter plaatse van de draden horizontaal groeien worden met 1/3 ingekort op een buitenoog en aangebonden (leggers). Alle andere scheuten daartussenin worden bij de stam weggesnoeid.
De daarop volgende jaren worden zich eventueel nieuw ontwikkelende leggers op plaatsen waar ze nog ontbraken alsnog aangebonden op dezelfde wijze als bij de aanplant. Alle zijscheuten die uit de leggers ontstaan worden tot op de legger weggeknipt. In feite worden dan dus alle groeischeuten van het voorgaande jaar verwijderd. Een aantal jaren na aanplant wordt een eventueel teveel aan leggers eveneens verwijderd. Hebben de leggers hun uiteindelijke lengte bereikt dan worden ze ook jaarlijks aan het uiteinde teruggeknipt tot op 2 ogen vanaf het snoeipunt van het vorige jaar.

Ziekten en plagen

De plataan kan bij langdurig koud en nat weer in het voorjaar last krijgen van bladvlekkenziekte. Dit wordt veroorzaakt door een schimmel (Gnomonia errabunda). Het blad krijgt bruine, onregelmatige vlekken en ook de bladstelen en de jonge scheuten kunnen aangetast worden. Op de takken ontstaan woekeringen in de bast. Het beste is om hier niets aan te doen, niet snoeien, niks spuiten, dat geeft alleen risico op verdere verspreiding. Zodra het weer verbetert groeit de boom weer vrolijk verder.

Alternatieven

Voor wie wat anders wil dan een dak- of leiplataan zijn er ook andere bomen die zich voor dergelijke vormsnoei lenen. Dit zijn doorgaans van nature wat kleiner blijvende boomsoorten. Dat ze iets minder snel groeien kan een nadeel zijn, maar ze hoeven daardoor ook wat minder gesnoeid te worden. Ze kunnen bovendien een goed alternatief vormen voor wie een tuin heeft met grond die bijvoorbeeld te nat is voor de plataan, of allergisch is voor de sterharen van de plataan. Afgezien van de linde, die net zo hard groeit als de dakplataan, zou de plantafstand voor de andere bomen iets verkleind kunnen worden tot 3,5 tot 5 m.

Nederlandse naam Latijnse naam hoogte (zonder snoei) en bijzonderheden

hazelaar Corylus niet op voortdurend natte bodems

leilinde Tilia 20 m, goed vochthoudende bodems, T. x europaea &#145Euchlora&#146 en T. tomentosa hebben minder last van &#145drup&#146 door lindebladluis

moerbei, witte Morus alba 8 &#150 15 m, witte (soms ook rode of zwarte) vruchten, kalkhoudende grond, niet te nat

moerbei, zwarte Morus nigra 5 &#150 10 m, dieprode tot zwarte vruchten, die vlekken kunnen geven op verharding, kalkhoudende grond, niet te nat

trompetboom Catalpa bignonioides 10 - 15 m, grootbladig, jonge twijgen kunnen op natte gronden wat invriezen

bolesdoorn Acer pl. &#145Globosum&#146 5 m hoog, 8 m doorsnede, alle gronden, mits niet te arm en niet drijfnat
snoeitijd oktober t/m december

veldesdoorn Acer campestre 8 &#150 12 m, alle gronden, mits niet te arm en niet drijfnat
snoeitijd oktober t/m december