Wat moet je weten over de eikenprocessierups?

Door de klimaatverandering voelt de eikenprocessierups zich steeds meer thuis in Nederland. Zachte winters en droge hete zomers stimuleren de groei van hun populatie. Ook het tekort aan natuurlijke vijanden zorgt ervoor dat de eitjes en de rupsen te weinig worden opgegeten.

UNDEFINED

Wat is een eikenprocessierups?

De eikenprocessierups is de larve van de Thaumetopoea processionea, een nachtvlinder. Ze zijn te herkennen aan de dichte spinsels van vervellingshuidjes, uitwerpselen en brandharen. De eikenprocessierups is één van de diersoorten die geprofiteerd heeft van de verandering van het klimaat. De overlast van de eikenprocessierups is de afgelopen jaren enorm toegenomen. Vooral tussen half mei en half juli zorgen eikenprocessierupsen voor veel problemen in Nederland en grote delen van Europa.

De rups heeft meerdere vervellingsstadia. Als jonge rupsen zijn ze nog ongevaarlijk, maar na een aantal vervellingen krijgen ze brandharen. De rupsen hebben dan een wollig uiterlijk gekregen: de vorm waarvan de meeste mensen ze kennen. Vervolgens veranderen ze in een onschuldig nachtvlindertje, die clusters met eitjes afzet op eikenbomen en wanneer deze eitjes uitkomen, begint het proces weer opnieuw en komen de jonge rupsen weer tevoorschijn.

Eikenprocessierups - De Tuinen van Appeltern

Is een eikenprocessierups gevaarlijk?

Wanneer de mens dicht in de buurt komt van de rups, voelt hij zich bedreigd. Ze schieten dan hun microscopisch kleine pijlvormige brandharen af, met kleine weerhaakjes. De brandharen kunnen gevaarlijk zijn voor mens en dier, ze veroorzaken jeuk, luchtwegproblemen, zwellingen of erger. Daarnaast kunnen de brandharen in sommige gevallen voor ernstige allergische reacties zorgen. Wanneer je lippen, tong of oogleden steeds dikker worden en je krijgt last van benauwdheid, betekent dit meestal dat je een allergische reactie hebt. In dat geval moet je meteen contact op te nemen met je huisarts.

Eikenprocessierups - De Tuinen van Appeltern

Wat moet je doen als je in aanraking bent gekomen met de brandharen?

Wanneer je in aanraking bent gekomen met de brandharen is het van belang om, ondanks de enorme jeuk, niet te krabben of wrijven. Probeer de brandharen van je huid te verwijderen met plakband, gebruik hierbij wel telkens een ‘schoon’ stukje plakband. Spoel je huid zorgvuldig met lauw water en was alle gedragen kleding op minstens 60 graden. Als je niet allergisch bent, gaan de klachten meestal binnen 2 weken vanzelf over.

Waarom hebben we zo’n last van de eikenprocessierups?

Door de klimaatverandering voelt de eikenprocessierups zich steeds meer thuis in Nederland. Zachte winters en droge hete zomers stimuleren de groei van hun populatie. Ook het tekort aan natuurlijke vijanden zorgt ervoor dat de eitjes en de rupsen te weinig worden opgegeten. De rupsen die dit jaar verschijnen, komen voort uit eitjes die vorige zomer zijn afgezet door de vlinders.

Rupsen kunnen een jaar of langer in de grond blijven wachten totdat de omstandigheden gunstig genoeg zijn om naar boven te komen. Hierdoor is het lastig om de rups volledig te bestrijden, want je weet niet waar de rupsen allemaal verstopt zitten. Er zijn onvoldoende nuttige insecten die de rupsen bestrijden omdat er steeds minder waardplanten zijn waar zij van leven. Een waardplant is een plant waar nuttige insecten zich prettig voelen en waar ze hun voeding halen. We zijn in Nederland steeds meer planten gaan kiezen waar de nuttige insecten zich niet thuis voelen en/of geen voeding kunnen halen. Een combinatie van warmte en onvoldoende natuurlijke vijanden zorgt ervoor dat er elk jaar opnieuw een plaag van de rupsen ontstaat.

De korte termijn oplossing

Door veel gemeenten wordt er onder andere voor gekozen om de nesten weg te zuigen met een speciale stofzuiger. Het voordeel hiervan is dat de rups met nest en al wordt opgezogen. Het nadeel van deze methode is dat niet alleen de rups opgezogen wordt, maar ook een deel van de natuurlijke vijanden. De larven van de sluipwesp en de sluipvlieg leven namelijk vaak gewoon ook in de nesten van de eikenprocessierups.

Het kan ook zijn dat er biologisch gif op de bladeren van de eikenboom wordt gespoten. Zodra de rupsen van deze bladeren eten, gaan ze dood. En dan is er ook nog een methode waarbij gebruik wordt gemaakt van nematoden, oftewel kleine aaltjes. Deze nematoden worden op de nesten gespoten en dringen binnen in het lichaam van de eikenprocessierups. Daar laten zij bacteriën achter, die vervolgens een darminfectie veroorzaken waardoor de rupsen zullen sterven. Het nadeel van ook deze twee methodes is dat ook hierbij niet alleen de eikenprocessierupsen gedood worden, maar ook andere rupsen.

Eikenprocessierups - De Tuinen van Appeltern

Hoe kun je er in eigen tuin voor zorgen dat er minder eikenprocessierupsen komen?

In en door jouw tuin of balkon kun je ook een steentje bijdragen aan het verminderen van de eikenprocessierups. Hang een nestkastje voor mezen of boomklevers op. Mezen eten voornamelijk jonge rupsen en boomklevers eten zelfs rupsen met brandharen. Ook nestkastjes voor vleermuizen kunnen effectief zijn; vleermuizen eten namelijk graag de volwassen vlinders.

Inheemse en wilde waardplanten zijn een bron van leven en erg belangrijk voor het aantrekken van vogels in je tuin. Sommige waardplanten dragen bessen en andere waardplanten trekken insecten aan. Vogels vinden dat alle twee lekker! Bloeiende haagplanten zoals de olijfwilg of de Portugese laurierkers zijn aantrekkelijk. Je moet weten dat vogels veel van rode of blauwzwarte bessen, en minder van witte of gele.

Behalve de vogels, heeft de eikenprocessierups nog meer natuurlijke vijanden. De rupsen worden ook gegeten door larven van gaasvliegen, sluipvliegen en sluipwespen. Net als bij vogels geldt hier ook: inheemse en wilde waardplanten zijn heel belangrijk voor hen. Hun voorkeur gaat uit naar schermbloemige planten: de berenklauw, engelwortel en fluitenkruid.

Eikenprocessierups - De Tuinen van Appeltern

De lange termijn oplossing

De oplossing voor de lange termijn is een gezonde kringloop, we moeten de natuur helpen. Een soortenrijke, meer natuurlijke leefomgeving helpt te voorkomen dat de eikenprocessierups de overhand krijgt. Vogels, vleermuizen en insecten kunnen helpen om de aantallen binnen de perken te houden. We zullen ze daar een handje bij moeten helpen.

Op veel plekken in Nederland is er nog ontzettend veel te winnen met natuurlijke bestrijding. Er zijn hele grote stukken buitengebied waar een aantrekkelijk landschap en biodiversiteit ervoor kan zorgen dat de plaag afneemt. Als de natuurgebieden weer op orde zijn, zullen we in de bewoonde omgeving ook minder last hebben.