Wat moet je weten als je voor vaste planten kiest?

Onze kweker geeft antwoorden op veel gestelde vragen over vaste planten

UNDEFINED

Zonder planten is een tuin geen tuin! Omdat veel tuiniers zoveel mogelijk meerwaarde uit hun planten willen halen en de ruimte in hun tuin vaak beperkt is, zijn vaste planten heel populair. In De Tuinen van Appeltern staan honderden soorten in de meer dan 200 voorbeeldtuinen en in de 10.000 m2 grote Nationale Vaste Plantentuin. Kwekerij Rijnbeek & Zoon uit Boskoop helpt ons al sinds jaar en dag bij de inrichting van borders en het maken van de juiste keuzes. We stelden hen vragen die iedereen wel wil weten.

WAAROM HETEN ZE VASTE PLANTEN?

Met vaste planten worden kruidachtige planten bedoeld die in de winter onder de grond slapen en in het voorjaar weer opkomen en uitgroeien. Kruidachtige planten zijn altijd zacht zoals groenten. Ze worden nooit als struiken en bomen want die zijn van hout. Bollen en knollen kunnen ook vast zijn en ieder jaar terug komen. 1- of 2-jarigen, de naam zegt het al die zijn ook kruidachtig maar die vriezen na 1 of 2 winters dood.

Het is niet zo dat een vaste plant overal maar kan groeien en overleven. De bodem- en buitenomstandigheden spelen een grote rol. Als een plant zich niet op zijn gemak voelt overleeft hij het niet. Er worden tegenwoordig steeds meer 1-jarige (klim)planten aangeboden op een tuincentrum die lijken op vaste plantensoorten. Kijk goed naar het etiket voordat je ze aanschaft!

Larkspur - De Tuinen van Appeltern

DOEN ALLE VASTE PLANTEN HETZELFDE?

Het enige wat ze hetzelfde doen is dat, mits de omstandigheden niet te beroerd zijn, ze elk jaar na de winter weer opnieuw gaan groeien. Daarnaast hebben ze allemaal specifieke eigenschappen waardoor ze anders gebruikt worden. Er is al een verschil tussen bladhoudende en bladverliezende soorten. Je hebt bodembedekkers en echte bloeiers, vlinder-aantrekkende soorten en ook eetbare planten. En dan heb je ook nog zwakkere en hele stabiele vaste planten. Op de etiketten staat niet altijd de meest volledige informatie. Als je bedenkt dat die etiketten ook bedoeld zijn om te verkopen, begrijp je dat de beperkingen van de plant liever niet genoemd worden. Sommige planten hebben bijvoorbeeld zo’n voortplantingsdrift daar staat in no time je hele tuin mee vol.

Gelukkig zijn er genoeg kenners onder hoveniers en ontwerpers. Ook een website als die van Appeltern kan je helpen. Het is ook niet erg om gewoon te gaan experimenteren.. de lage soorten voor, de hogere achter en in volgende seizoenen als het nodig is aanpassen. Vaste planten kun je elk jaar verzetten, zoveel je maar wilt. Bekende architecten als Piet Oudolf en Jacqueline van der Kloet, die tegenwoordig vaste planten en bloembollen combineren, hebben het ook gewoon moeten leren.

Rudbeckia - De Tuinen van Appeltern

IS EEN VASTE PLANTEN BORDER NIET HEEL VEEL WERK?

Dat wordt vaak wel gedacht, maar dat is niet helemaal terecht. Het heeft in de eerste plaats te maken met de gekozen soorten in de border. Staan ze meteen op de goede plaats qua hoogte en afstand tot de andere planten in de border. Daarnaast heb je echte woekeraars die je zo af en toe kleiner moet maken. Maar als een inrichting eenmaal zorgvuldig is gedaan en de bodem is qua voeding en structuur op orde, dan hoef je aan een border 4 tot 6 jaar na de inplant niets te doen. En vanaf dat moment hoef je alleen nog maar de dissonanten eruit te halen, te scheuren of te vervangen. Een te hoog geworden grassoort kan zo’n dissonant zijn of een vak met IrissenBekijk plant Iris versicolor - Lis die steeds meer blad en minder bloem geven. Het is wel een gegeven dat je soorten die langer dan 5 jaar vast staan weer een gezonde groei-impuls geeft door ze op te rooien, te scheuren en er weer een kleiner stukje van terug te planten.

Sommige tuiniers vinden het afknippenBekijk product Snoeischaar Felco 2 (Grote handen) van vaste planten in de winter veel werk. Maar dat heeft vooral met het tijdstip te maken. Het mag eigenlijk gewoon niet eerder dan eind februari omdat het hart van de plant beschermd moet blijven tot het eind van de winter. Als je wacht tot die tijd hark je het vergane loof er zo vanaf. Gelukkig hebben veel tuiniers ervaren dat ook het verdorde blad een sierwaarde heeft die er helemaal niet meteen af hoeft.

Gebroken hartje - De Tuinen van Appeltern

HOE MOET IK EEN VASTE PLANT PLANTEN?

Als je een vaste plant gaat planten moet je eerst op de goede manier het potje eraf halen. Omdat de wortels vaak al door de bodem van het potje gegroeid zijn kun je niet zomaar aan de boven kant gaan trekken.
Het beste is om de wortels onder het potje weg te halen. Vervolgens zet je het potje met de plant op de kop in de ene hand en knijp je met de andere hand voorzichtig aan de onderkant van de pot tot de plant er uitschuift.

Je dompelt de plant met kluit en al in een emmer water totdat je geen luchtbelletjes meer ziet. De plant is dan vochtig genoeg om in het plantgat gezet te worden. De grond moet voedzaam en rul van structuur zijn zodat je de kluit rondom met aarde kunt insluiten. Het plantgat maak je altijd een paar centimeter dieper dan de hoogte van de plantkluit. Stevig rondom aandrukken en de plant kan gaan groeien. Let goed op met watergeven na de aanplant. Niet te veel maar zeker ook niet te weinig; de plantkluit moet steeds vochtig aan voelen.

Vaste planten inplanten - De Tuinen van Appeltern

ALS JE VASTE PLANTEN TERUGKNIPT GAAN ZE DAN HETZELFDE JAAR NOG EEN KEER BLOEIEN?

Dat hangt er helemaal van af wanneer en hoe lang je vaste planten bloeien. Bij voorjaarsbloeiers lukt dat gewoon wel. Je wacht tot ze bijna uitgebloeid zijn en knipt ze dan bij de grond af. Na een paar weken zijn ze weer uitgegroeid en gaan ze ook weer bloeien. Salvia en Vrouwenmantel passen in dit rijtje. In principe geldt dit voor elke bloeier alleen wordt het effect na de langste dag steeds minder. Vaste planten die in de zomer bloeien gaan dat een tweede keer in het najaar niet doen. Op een tuincentrum moet je een beetje op je hoede zijn omdat je daar zomaar een lentebloeier in het najaar kunt treffen. Dit heeft te maken met het feit dat ze in een kas zijn opgekweekt.

Vaste planten terugknippen - De Tuinen van Appeltern

WELKE MESTSOORT HEBBEN VASTE PLANTEN NODIG EN HOE VAAK?

Dit is natuurlijk afhankelijk van de grondsoort waar je mee begint. Als je een erg doorlaatbare grond hebt dan moet je eerder bijmesten dan wanneer je een veengrond of rijke rivierkleibodem hebt. Er zit natuurlijk wel voeding in de kluit maar daar heeft een plant al heel snel niet genoeg aan. Het best is om te zorgen voor een humusrijke grond met voedingsstoffen. SiertuincompostBekijk product DCM Organische Meststof Siertuin - 10 kilogram (Organische bemesting voor de tuin) heeft dat allebei, alleen zijn tuiniers daar vaak veel te zuinig mee. Je moet het bovendien elk jaar blijven herhalen omdat je tuingrond ook kan uitspoelen. Bij zandgrond moet je het in de basis goed aanpakken. Omdat zand nauwelijks voedingswaarde heeft en snel uitdroogt. Je kunt daar overigens met het kiezen van de planten al een beetje rekening mee houden.

Een standaard richtlijn is er dus niet. Probeer goed te kijken naar je planten dan ontdek je ook wat ze te weinig of te veel krijgen. Het is goed om bij twijfel een Appeltern Tuinexpert in te schakelen.

Mestsoorten voor vaste planten - De Tuinen van Appeltern

ZET JE VASTE PLANTEN IN GROEPEN OF LOS VAN ELKAAR?

Dat is een kwestie van smaak en natuurlijk ook van functie. Als je in een plantvak de bodem wilt bedekken dan zet je meestal maar één soort planten. Afhankelijk van de ruimte die je tot je beschikking hebt kun je plukjes van dezelfde soort planten (3 tot 5 planten) bij elkaar zetten of juist éénlingen die je door elkaar mengt.

Gemengde borders komen veel meer voor dan 10 tot 15 jaar geleden. Dit komt ook omdat er mengsels van diverse planten zijn bedacht die direct te koop worden aangeboden. Een voordeel van meer éénlingen is dat je meer soorten op een beperkte oppervlakte kunt toepassen. En misschien wel het meest belangrijk; als je eenzelfde soort op meer plaatsen in je border zet in plaats van op één plek bij elkaar, verdeel je de bloei over de hele border. Als je dat met alle soorten doet en je zorgt ervoor dat het hele seizoen andere soorten bloeien, bloeit dus je hele border een seizoen lang. Een reden om van de ene soort meer exemplaren bij elkaar te planten dan van de andere, is dat de ene soort groter wordt en meer aandacht opeist. Om in evenwicht te blijven moet je er van de zwakkere soort gewoon wat meer aanplanten.

Wij zien dat veel tuincentra een beperkt of steeds hetzelfde sortiment te koop aanbieden. Veel hoveniers passen vaak ook eenzelfde rijtje toe. Wij werken niet voor niets met De Tuinen van Appeltern en de Appeltern Tuinexperts samen; Zij zijn altijd bezig met nieuwe soorten en steeds mooiere borderplannen.

Inplanten van vaste planten - De Tuinen van Appeltern

MAG EEN KWEKER ELKE VASTE PLANT KWEKEN?

Nee, dat mag niet. Het is met planten een beetje als met modellen van auto’s of bepaalde constructie-technieken. De uitvinders beschermen hun vinding en hebben het alleenrecht voor productie. In de plantenwereld ligt dat recht bij veredelaars.

Kwekers moeten bij hen toestemming vragen om een nieuwe soort te mogen gaan kweken (vermeerderen). Het recht blijft niet voor eeuwig bij zo’n veredelaar. Na een aantal jaren is de vermeerdering van een plant vaak rechtenvrij. De veredelaars zelf onderhandelen meestal niet met kwekers. Dat doen speciale tussenbedrijven als ‘Plant-Tip’. Het toeval wil dat wij (Kwekerij Rijnbeek & Zoon) ook een paar veredelaars vertegenwoordigen. Dat komt natuurlijk ook omdat wij ook opereren op bijv. de Amerikaanse markt.

WELKE VASTE PLANT SOORTEN KUN JE BETER NIET AANPLANTEN?

Steeds meer mensen hebben last van allergie, maar omdat het bij iedereen anders uitpakt kun je moeilijk aangeven welke planten de meeste problemen geven. Ronduit gevaarlijk is Heracleum. Dat is een geslacht waar je brandwonden van krijgt. Planten die woekeren en in korte tijd je hele tuin in beslag kunnen nemen zijn Aegopdium variegatum, Glechoma, Houttuinia cordata en Houttuinia Chameleon. Er zijn twee manieren waarop planten zich snel verspreiden. Sommige soorten nemen je tuin in beslag omdat hun zaad overal heen waait, anderen wortelen onder andere planten door en winnen daardoor steeds meer terrein.

Asters - De Tuinen van Appeltern

KUN JE VASTE PLANTEN BETER IN GROTERE POTTEN KOPEN?

Dat hangt er maar helemaal vanaf. Bedenk eerst even dat er in de tuinmarkt van alles gedaan wordt om tuiniers te verleiden tot een aankoop. Om die reden worden planten in meerdere potmaten aangeboden.
Je hebt het als consument niet in de gaten maar wist je dat de kleur van het potje en de hoogte van de verkooptafels van invloed zijn op het koopgedrag!? Als er gedurende het seizoen een gat in je border valt is het soms wel praktisch om een grotere plant (in grotere pot) aan te schaffen. Je hebt dan meteen weer volume in je tuin. Als over een periode van 2 tot 4 jaar kijkt, is een plant in grote pot, in de tuin niet groter gegroeid dan een plant in kleine pot. Als kweker zijn we nog wel eens teleurgesteld dat sommige tuiniers vaste planten te duur vinden. Terwijl voor een tijdelijk bosje bloemen op tafel veel makkelijker geld uitgegeven wordt.

WELKE GROEIFACTOREN ZIJN BELANGRIJK VOOR EEN MOOIE VASTE PLANTEN BORDER?

Je moet er eerst voor zorgen dat je de juiste plant hebt voor de situatie in jouw tuin. Je kunt geen ‘zonaanbidder’ in de schaduw zetten en omgekeerd ook geen ‘schaduwplant’ in de zon. Ook moet je rekening houden met de expansiedrift van een plant. De plant moet de ruimte hebben om te kunnen groeien. Je kunt ook geen boom in een bloempot stoppen. Daarna is bijna alles regelbaar.

Je moet ook zorgen voor een goede waterhuishouding, een goede grondstructuur en een bodem met voldoende voedingswaarde. De aanpak en hoeveelheid maatregelen kan per tuin verschillen. Misschien moet je ook geen dingen willen die niet kunnen. Stel dat je een extreem droge tuin hebt, bijv. door veel hoge bomen in de omgeving, dan kun je de grond vochthoudender maken en een regen installatie aanleggen, maar je zou er ook voor kunnen kiezen om hitte en droogte bestendige beplanting aan te brengen. Bij twijfel over mogelijkheden en onmogelijkheden in jouw tuin is het wellicht goed om een Appeltern Tuinexpert te vragen voor advies.

HOEVEEL VASTE PLANTEN HEB JE NODIG PER VIERKANTE METER?

Dat hangt uiteraard af van hoe groot een plant in de praktijk wordt. Voor gemiddelde groeiers mag je uitgaan van 7 tot 9 planten per m2. Maar bij planten die hoger worden dan 1 meter is dat te veel. Voor de grotere soorten is 3 tot 5 planten per m2 voldoende. Bij grotere grassoorten is 1 tot 3 per m2 zelfs al meer dan genoeg. Het is vooraf niet altijd gemakkelijk in te schatten maar als je tuin uiterst groeizaam is heb je gewoon ook minder planten nodig om de border dicht te laten groeien. Bij bodembedekkers, waar je normaal uitgaat van 12 per m2, kun je daar rekening mee houden.

Hoeveel vaste planten per m2 - De Tuinen van Appeltern

WELKE PLANTEN KWEEK JE ZELF HET LIEFST?

Dat is een moeilijke vraag voor een kweker die permanent meer dan 4000 soorten kweekt. Maar ik ga het proberen. Agapanthus 'Little Dutch Blue' en Agapanthus 'Little Dutch White' zijn prachtige compacte doorbloeiende soorten.

Voor het najaar zijn de kleurrijke AnemonenBekijk plant Anemone 'Splendens' - Herfstanemoon soorten belangrijk. Asarum is een favoriet van mij omdat die het bij ons op het veen heel goed doet en nog zo weinig gebruikt wordt onder boomspiegels en op andere schaduwplaatsen. Een oude favoriet van mij is Astilbe 'Perkeo'Bekijk product Astilbe 'Perkeo' (Pluimspirea, prachtspirea) en Liliput met prachtig glimmende bladeren. Ze zouden best wat meer bekend mogen zijn bij het grote publiek.

Astrantia is ook een geweldig geslacht met veel verschillende kleuren en laag doorbloeiende soorten. EpimediumBekijk product Epimedium x rubrum - p9 is een fantastische bodembedekker met prachtige bloemen en bladkleuren. Ze zijn zeer geschikt voor verschillende grondsoorten en op schaduwrijke plaatsen.

De nieuwe Crocosmia x crocosmiiflora 'Orange Pekoe' is een bolknol gewas wat ik erg mooi vind. Echinacea purpurea 'Delicious Candy', ook een prachtige doorbloeiende nieuwe soort. De Geranium kan bij mij ook niet stuk. Geranium soorten zoals cantabrigiense typen maar ook de Macrorrhizum soorten speciaal vanwege het verkleuren van het blad in de herfst en winter. De Geranium sanguineum soortenBekijk product Geranium sanguineum 'Album' (Ooievaarsbek) - p9 zijn goede bodembedekkers in verschillende kleuren. Ik kan eigenlijk gewoon niet kiezen. Het Salvia sortiment is voor mij ook al onmisbaar. Ik kweek gewoon alle planten even graag. Al helemaal als ik ze na een jaar overal in de tuinen zie staan!

Geranium Sanguineum - De Tuinen van Appeltern

WAAROM WERKEN JULLIE SAMEN MET DE TUINEN VAN APPELTERN?

Als kweker vind ik het geweldig dat zo’n tuininspiratie en tuininformatie concept is ontstaan. We denken dat het een prachtige manier is om tuiniers te helpen bij het verwezenlijken van hun tuindromen. De mensen van De Tuinen van Appeltern zien dat als hun belangrijkste missie. Geld verdienen staat bij Appeltern niet voorop.

De familie Rijnbeek draagt daar graag aan bij. Om dezelfde reden; overdracht van kennis en passie is belangrijker dan geld verdienen. Samen met de tuindienst van Appeltern kunnen we mooie zaken laten zien en een bijdrage leveren aan de tuinbeleving in de breedte voor zowel de consument als de vakman.

ALS IEMAND GEWOON EENS EEN HOEKJE VASTE PLANTEN ZOU WILLEN PROBEREN WELKE PLANTEN RAAD JE DAN AAN?

Weer een hele lastige vraag. Maar mensen gaan houden van vasteplanten als ze kennis maken met: Alchemilla mollisBekijk plant Alchemilla mollis - Fraaie vrouwenmantel, AstrantiaBekijk plant Astrantia major - Zeeuws knoopje, Campanula Iactiflora Prichard’s Variety, Echinacea Delicious Candy, Gaura lindheimeri Freefolk Rosy, Geranium Azure Rush, Gillenia trifoliata, Hemerocallis Rosie Retuns, Hosta Big Mama, Iris ens Variegata, Ligularia Pandora, Ligularia dentata Britt Marie Crawford, Veronica longifolia Mariètta.