Tuintips voor september

September is een van de bloemrijkste maanden omdat de zomerbloeiers nog volop hun best doen en de herfstbloeiers zich ook al laten zien. Geniet ervan!

UNDEFINED

Van oudsher is het in september een drukke tijd in de tuin. Het is zowel plant- als oogsttijd. Veel planten en beplantingen beginnen zich deze maand al op de komende winter voor te bereiden. Heel geleidelijk, maar toch...

Nu de planten buiten tot rust gaan komen, wordt het ook tijd na te gaan denken over grotere karweien in de tuin: een nieuw terras, nieuw gazon, andere bestrating, een schutting zetten of opknappen. Herfst en winter zijn daar ideaal voor. Eigenlijk is dat hét seizoen voor het nieuw aanleggen of opknappen van een tuin. U zit minder in de tuin, dus u heeft er weinig (over)last van en alles is klaar tegen de tijd dat u wel in de tuin wilt zitten.

Bemesten, onderhouden en verzorgen in september

Het is verstandig om open grond in uw tuin te bedekken met een 5 à 10 cm dikke laag mulch (compost is daarvoor heel geschikt).

In plaats van dat de grond verslechtert, wordt deze zelfs verbeterd doordat allerlei vezel- en voedingsstoffen uit de mulch in de bodem worden opgenomen.

U zult merken dat de mulchlaag steeds dunner wordt. Mulch daarom twee keer per jaar tussen uw planten: eenmaal in het najaar en nog eens in het voorjaar. Mulch altijd op vochtige grond. Mulch gaat verdamping tegen en houdt dus vocht vast. Van onbedekte kale grond wordt de structuur minder goed. Weer en wind hebben er grote invloed op.

Wat is mulchen?
Mulchen is het bedekken van open grond met ander materiaal. In een bos is de laag afgevallen blad eigenlijk een mulchlaag. Zo’n mulchlaag op de grond heeft veel voordelen. Het houdt de grond eronder langer vochtig en luchtig. De grond slaat niet dicht. De temperatuur in de grond wisselt onder een mulchlaag minder sterk (goed voor de plantenwortels). Als zo’n mulchlaag uit verteerbaar (biologisch) materiaal bestaat, betekent dat ook verrijking van de bodem, waardoor deze minder of helemaal niet meer extra hoeft te worden bemest. Maar ook een stenige toplaag (grind of steenslag) kan enigszins bodemverrijkend werken doordat daaruit bijv. kiezelzuur aan de grond wordt afgestaan. In klassieke (barokke) tuinen werd veel met kleurrijk steenslag tussen de planten gewerkt.

Overige tuinklussen

  • Voorjaarsbloeiende bollen poten. Van krokussen, narcissen en sneeuwklokjes kunt u vanaf september de bollen en knollen (krokussen zijn knolgewassen) planten. Meer dan een eenvoudig tuinschepje is daarbij niet nodig. Mooi voor verwildering zijn: Anemone blanda, blauwe druifjes, Cyclamen, Fritillaria’s, Narcissen, Scilla’s en winterakonieten.
  • Zet tweejarige planten die u eerder heeft gezaaid, nu op hun definitieve groeiplek. Het komende jaar moeten ze gaan bloeien.
  • Pioenrozen nu planten of verplanten als ze minder goed hebben gebloeid.
  • Uw grasveld heeft nu alleen nog speciale najaarsmest nodig (zonder stikstof). Dat bevordert vooral de wortelgroei. Geef geen mest meer die de bladgroei aanjaagt. Het grasblad kan anders straks bevriezen. Het is ook goed om nu het gazon te beluchten. Prik om de 10 cm gaten in de grasmat, 15 cm diep. Dat kan met een tuinvork of greep of (veel handiger) met een prikroller. Zit er veel vuil in het gazon, dan kunt u dit nu ook verticuteren.
  • Blijf uw gazon regelmatig maaien. Het gras groeit nog gewoon door.
  • Nieuwe scheuten van klimplanten en leiheesters kunt u nu goed aanbinden. Doe dat met speciale bindmiddelen, raffia of tuintouw. Controleer dan meteen even de klimconstructies bij planten op gebreken en herstel ze waar nodig. Zo gaan de aangebonden planten aan een stevige constructie de stormachtige herfst in. Zorg dat de scheuten niet te strak vastzitten!
  • Door kalk te strooien verhoogt u de pH (zuurgraad) van de grond. De grond wordt dan minder zuur. Met veen/turfmolm, zwavel of goed vergane stalmest verlaagt u de de PH. Uw grond wordt dan zuurder.
  • Van zure grond houden bijv. rododendrons (inclusief azalea’s), Kalmia, Pieris en blauwe bessen.
  • Planten die liever wat kalk in de grond hebben zijn o.a.: anjers, bruidsbloemen (Deutzia), riddersporen (Delphinium) en muurbloemen (Cheiranthus).
  • Aandacht voor de vijver. Haal het blad van afstervende oeverplanten weg. Haal ook de niet-winterharde drijfplanten, zoals mosselplantjes en waterhyacint uit het vijverwater. Ze overleven onze winters niet en kunnen dan in de vijver gaan rotten. Span een net over de vijver om afvallend blad van bomen en heesters op te vangen. Maak een steunconstructie om het net overheen te leggen. Haal het blad er regelmatig af.
  • Bestel nu bomen van grootfruitsoorten (appels, peren enz.) die over enige tijd ‘met kale wortels’ kunnen worden geleverd als de planten in rust zijn. In pot gekweekte planten kunt u altijd kopen en direct inplanten.
  • Gevoelige kuipplanten binnen zetten, dat geldt uiteraard ook voor kamerplanten die de hele zomer lekker buiten hebben gestaan. Soorten die lichte vorst kunnen hebben, zoals de keukenlaurier, mogen nog een maandje langer buiten blijven.
  • Een serre bij uw huis geeft u het gevoel dat u buiten zit. In een serre beleeft u alle licht- en weersveranderingen mee, maar u zit er tegelijkertijd beschut en warm. Hoe warm bepaalt u zelf met ventilatie en verwarming. Maar u zult ervan staan te kijken hoeveel de zon al voor u doet. Qua energiegebruik kan een serre heel voordelig zijn (ook afhankelijk van de gebruikte materialen). De Duitsers noemen een serre niet voor niets een ‘Wintergarten’, een stukje tuin waarin je ook ’s winters heerlijk kunt zitten. Ook onverwarmd daalt de temperatuur er zelden onder nul en met wat bijverwarming kan het er altijd behaaglijk zijn. Dan zijn zelfs exotische planten er helemaal op hun plaats, maar een serre is zeker geen plantenkas, al noemen onze zuiderburen een kas wel serre. Een serre is leefruimte, met of zonder planten. U kunt hem op legio manieren inrichten en gebruiken.

Planten en zaaien in september

De zomer raakt op zijn einde. Als het mee zit kun je begin september nog buiten van de tuin genieten maar daarna is het toch echt tijd om naar binnen te gaan. Of toch niet?

Het najaar doet dan wel zijn intrede, maar in de tuin zijn nog genoeg leuke dingen te doen! Zet je schouders eronder en maak de tuin winteklaar.

  • September is een perfecte planttijd voor groenblijvende heesters en coniferen. Ze hebben nu nog voldoende tijd om hun wortels van de ingreep te laten herstellen en aan de nieuwe groeiplek te wennen. Dan gaan ze in optimale vorm de winter in.
  • Zet kleurrijke herfstbloeiers in de bakken waarin uitgebloeide zomerbloeiers stonden.

Hoera, tijd om bloembollen te planten!
Het is het leukste wanneer in de tuin verschillende bloembollen achter elkaar gaan bloeien. Vanaf januari kun je dan maandenlang kleur in de tuin hebben totdat de vaste planten het overnemen. Maar wanneer bloeit nu welke bloembol? Van de meest bekende bloembollen is de bloeiperiode op een rijtje gezet.

Bloembollen gesorteerd op bloeiperiode

Sneeuwklokje Galanthus januari/februari
Winterakoniet Eranthis januari/februari
Krokus Crocus februari/maart
Lenteklokje Leucojum vernum februari/maart
Narcis Narcissus maart/april
Sterhyacint Scilla maart/april
Hyacint Hyacinthus april
Blauwe druif Muscari april
Kieveitsei Fritillaria april/mei
Tulp Tulipa april/mei
Zomerklokje Leucojum aestivum april/mei
Lelie-der-dalen Convallaria mei
Boshyacint Hyacinthoïdes mei/juni
Sierui Allium mei/juni/juli

Hoe moet ik bloembollen planten?
Voorjaarsbloeiende bloembollen kunnen vanaf september tot december worden geplant, voordat de vorst haar intrede doet. Volg de volgende vijf stappen voor het planten van bloembollen.

  1. Maak de aarde los met een spade op de plaats waar de bloembollen geplant zullen worden. Hierdoor wordt de aarde makkelijk bewerkbaar.
  2. Wanneer bloembollen geen plekje in een bestaande border krijgen kan eventueel wat organische meststof worden toegevoegd zoals compost.
  3. Graaf een gat, met een spade of een bollenplanter, en plant hierin de bloembollen met de punt omhoog en de bolle kant naar beneden.
  4. Houd voor het planten drie keer de hoogte van de bol aan. Een narcis van 5 centimeter moet dus 15 centimeter diep worden geplant.
  5. Vul het gat met de uitgegraven aarde en druk het wat aan.

Markeer de plek waar je bloembollen hebt geplant met bijvoorbeeld een houten stokje, dan vergeet je niet waar je ze hebt geplant.

Oogsten in september

In deze maand zal het weer gaan veranderen. De lucht zit vol van het aroma van rijpend fruit en uitbloeiende bloemen.

Het is de hoogste tijd om een groot deel van de oogst uit de moestuin te verwerken en laten invriezen. Het is natuurlijk ook mogelijk om dit op andere manieren te bewaren. Bijvoorbeeld door erwten of bonen in grote glazen potten te bewaren.

  • Appels en peren oogsten, het is er nu de tijd voor! De eerste rassen (niet de bewaarrassen) zijn al rijp. Vers zijn ze verrukkelijk. Van valfruit kunt u appel- en perenmoes maken.
  • Tijd om hazelnoten te oogsten.
  • Groenten en kruiden bewaren, met name bladgroenten blijven na de oogst niet lang goed. In de koelkast is de houdbaarheid ook maar enkele dagen. Wortelen, uien en peulvruchten zijn veel beter te bewaren.
  • Laat de geoogste uien goed drogen en sla ze daarna droog op. Als het droge loof er nog aanzit, worden ze ook wel tot strengen aan elkaar gevlochten. Leuk om zo’n tros op te hangen en er af te knippen wat u nodig heeft. Maar los in een netje bewaren kan ook! (Daar worden ook wel oude panty’s voor gebruikt.)
  • Winterwortelen, maar ook pastinaken, knolpeterselie etc. zijn goed te bewaren in een kist met scherp zand. Laat de grond die aan de wortels kleeft, als u ze oogst, gewoon zitten. Niet schoonspoelen!
  • Veel groenten zijn heel goed in te vriezen. Dat is inmiddels de meest toegepaste bewaarmethode. Door invriezen gaat de kwaliteit van groenten vrijwel niet achteruit.
  • Groenten kunt u het best eerst even blancheren voor u ze invriest. Breng daarvoor water aan de kook en doe de groenten daar korte tijd in. Daarna snel afkoelen, in diepvrieszakken doen (porties maken voor het door u gewenste aantal personen) en snel in de diepvriezer! Hoe sneller u invriest, des te beter blijft de kwaliteit van de producten behouden. Vitaminen blijven dan voor het grootste deel intact. Groenten uit de diepvries vragen veel minder kooktijd (soms wel de helft) dan verse groenten. Breng ze vanuit bevroren toestand aan de kook (dus niet eerst langzaam laten ontdooien), dan blijven smaak, kleur en voedingswaarde het beste behouden. Het kost natuurlijk wel wat meer (kook)energie.

Kruiden, eetbare bloemen en dergelijke kunt u fijn gesneden ook in handig bruikbare ijsblokjes invriezen. Het is bijvoorbeeld erg handig om op deze manier bieslook vers te bewaren of fijn gesneden viooltjes als kleurig (ijs)blokje in een zomers drankje te doen. Snij de gewassen producten zo fijn dat ze in de cellen van een ijsblokjeshouder passen. Doe ze erin en vul aan met water. Invriezen – klaar!

De beste bewaarmethode van een aantal kruiden

Anijs Gedroogde zaden in luchtdicht gesloten bussen of stopflessen bewaren
Basilicum Blad drogen of invriezen
Bieslook Invriezen
Borage/Bernagie Drogen
Bonenkruid Drogen of invriezen
Dille Blaadjes en zaden gedroogd bewaren, invriezen van blad kan ook
Dragon Drogen of invriezen
Hysop Drogen of invriezen
Kamille Bloemen drogen
Karwij Blad drogen of invriezen, zaden drogen
Kervel Drogen of invriezen
Koriander De zaden drogen
Kruizemunt Drogen of invriezen
Lavas Blad drogen of invriezen
Lavendel Drogen
Lievevrouwebedstro Blad drogen
Marjolein/Majoraan Drogen of invriezen
Mierikswortel Blad drogen, de wortels bewaren in een kistje met droog zand
Pepermunt Invriezen
Peterselie Drogen
Rozemarijn Drogen
Salie Drogen of invriezen
Venkel Invriezen maar het blad is ook te drogen

Vruchten invriezen

  • Door in te vriezen blijven aroma, kleur en veel andere eigenschappen van vruchten behouden.
  • Doordat de cellen in de vruchten vaak kapot vriezen kan de structuur minder worden (ingevroren aardbeien zijn na ontdooien slap, maar de smaak is nog even goed. Heerlijk in bijvoorbeeld yoghurt). Hoe sneller u invriest, des te meer cellen er heel blijven.
  • Let erop dat u rijpe, maar geen overrijpe vruchten invriest. Overrijpe vruchten kunnen ook papperig zijn na ontdooien.
  • Verwerk de vruchten zo vers als u kunt, maak ze schoon en snij ze eventueel in stukjes.
  • Was de vruchten in koud water, dan zullen ze minder snel kneuzen.

Snoeien in september

  • Steenvruchtbomen (perzik, abrikoos, kers, pruim enz.) nu (licht) snoeien, omdat de kans op loodglansziekte nu het laagst is.
  • Het is nu een prima periode om sierplanten te snoeien, die in het voorjaar door snoei sterk kunnen bloeden. Dat geldt o.a. voor berken, walnotenbomen, esdoorns. De sapstromen zijn in deze bomen nu veel minder sterk. Daardoor kunnen ze hun snoeiwonden beter helen.

Vijveronderhoud in september

De dagen worden weer korter en de temperatuur gaat geleidelijk weer zakken. Daarmee zal ook de activiteit in de vijver weer langzaam afnemen. Het is aan te bevelen vissen niet meer te voeren als de watertemperatuur onder de 10 ?C komt. Eventuele lelijke zaden kunnen van de planten worden verwijderd, tenzij u wilt dat de plant zich uitzaait.

Hulp nodig? Neem contact op met Keijsers Vijverecologie!

Tuingeluk vijvertip: In het najaar neemt de activiteit van de waterplanten weer af en kan, net als in het voorjaar, weer even een algenbloei ontstaan. Dit is een natuurlijk proces en gaat meestal vanzelf weer over.

Tot slot

  • Boombanden controleren!
  • Grind voor de laatste keer dit jaar goed doorharken tegen onkruidgroei.
  • Blijf onkruid wieden.
  • Is uw tuinverlichting in orde? Juist nu kunt u er veel plezier van hebben.
  • Uw gazon in- en bijzaaien.
  • Denk ook aan een of andere vorm van terrasverwarming, bijvoorbeeld een vuurkorf.