Tuintips voor december

De winter begint pas echt in januari. Maar in deze tijd kan er nog naar hartenlust worden getuinierd.

UNDEFINED

December is van oudsher een van de maanden waarin vooral snoei- en ander onderhoudswerk werd gedaan. Dat gebeurt nog steeds, maar wel minder, doordat herfst en winter als seizoenen voor tuinwerk wat op de achtergrond zijn geraakt.

Hoveniers merken dat verschil ook: er komen in herfst en winter minder opdrachten binnen om tuinen te maken of aan te passen dan vroeger!

De consument is er dan gewoon minder mee bezig en wacht tot we in het voorjaar het ‘groene gevoel’ weer krijgen. Dan moet uiteraard ook alles dadelijk, meteen, direct en zo snel mogelijk, want de zomer staat voor de deur en dan willen we al uitgebreid en relaxed van het eindresultaat genieten. De ‘tuinmetamorfoses’ die we op tv zien helpen ook niet echt om het seizoengevoel voor planten te verbeteren.

Dat zouden we anders moeten willen! Het maken of renoveren van een tuin is juist ideaal in herfst of winter. Er zijn altijd perioden dat het niet vriest en zelfs de grond niet bevroren is. De grond is tot ver in de herfst nog een stuk warmer dan in het vroege voorjaar. Planten zijn in rust en laten zich makkelijk planten en verplanten. Bovendien krijgen ze de tijd om rustig nieuwe haarwortels te vormen en te wennen aan de nieuwe grond waar ze in staan. Dat betekent dat ze in het groeiseizoen dat volgt al veel krachtiger zijn dan planten die het met blad (en vaak zelfs bloeiend) geplant meteen goed moeten doen. Dat valt vaak behoorlijk tegen. Ons advies: plant winterharde, bladverliezende planten daarom al in herfst en winter tijdens vorstvrije periodes. Wintergevoelige planten pas in het voorjaar planten als de kans op vorst is geweken.
Goed gesorteerde tuincentra hebben ook in herfst en winter volop geschikte planten in voorraad. Vraag er naar!

Er is nog iets dat het tuinseizoengevoel op den duur weer zal veranderen: een doorgaande tendens is dat het voorjaar langer koud en veel natter wordt. Dat blijkt o.a. uit de gegevens van het KNMI over de afgelopen 60 jaar. De seizoenen verschuiven. Een lekker voorjaar duurt dus al korter en begint later dan vroeger het geval was, de zomer volgt er sneller op. De herfst wordt daardoor steeds aantrekkelijker als tuinierseizoen.

Vaak valt het weer in december wel mee en kan er nog van alles in de tuin worden gedaan. Het onkruid kan zelfs nog flink groeien, bloeien en ook nog zaad vormen. Wie de tuin netjes wil houden, zou de neiging kunnen hebben nog wat te gaan schoffelen, maar het is de vraag of dit verstandig is. Het grondoppervlak dat nu vaak heel vochtig is, wordt erdoor open gewerkt, wat betekent dat komende vorst op losse, rulle plekken dieper in de grond kan doordringen. Dat kan weer meer schade aan de plantenwortels geven. Oppervlakkig uitgestrooid onkruidzaad wordt er dieper door ingewerkt, wat latere kieming kan bevorderen. Door vorst afstervend onkruid beschermt de bodem ook tot op zekere hoogte. U kunt uzelf dus werk besparen door dat beetje onkruid maar te laten voor wat het is en er pas volgend voorjaar tegenaan te gaan. Dat moet dan toch al. En de vaste planten laat u waarschijnlijk ook rustig afsterven en op de grond liggen.

Bemesten, onderhouden en verzorgen in december

  • Wanneer uw tuin echt toe is aan een opknapbeurt, kunt u dat nu doen. Renoveer uw tuin. Niet bang zijn, gewoon doen. En u zult ontdekken: werken in dat lage licht is een natuurervaring op zich.
  • Renovatie hoeft echt niet de hele tuin te omvatten. Doe alleen wat u nodig vindt.
  • Breng bomen en struiken die te veel in elkaar zijn gegroeid, weer tot zichzelf (door te snoeien). U kunt ze nu zelfs verplanten (wintergroene soorten wel met rust laten).
  • Ook andere (vaste) planten kunt u nu verplanten als u ze liever op een andere plek heeft staan.
  • Plant klimmende plantensoorten bij oude bomen of struiken die hun functie door hun leeftijd deels hebben verloren (bijv. verminderde vruchtopbrengst). Ze dienen dan als steun voor die klimmers en krijgen zo een nieuwe functie in uw tuin.
  • Plant een haag of maak een trellisscherm rond de plek waar u uw afvalcontainers hebt staan. Een trellisscherm kunt u prachtig laten begroeien.
  • Vernieuw terras of paden. Vaak is een wat andere looproute en indeling van uw tuin veel mooier.
  • Heeft u al een kruidenplek? Koken met verse kruiden is fantastisch.
  • Van oude tegels e.d. kunt u prima mooie stapelmuurtjes maken. Gooi zo min mogelijk materiaal weg. Duurzaamheid, dus ook hergebruik, wordt steeds belangrijker.
  • Het is een perfecte periode om schuttingen, schuurtjes e.d. te schilderen.
  • Vergeet niet om deze maand nog de laatste voorjaarsbloeiende bolgewassen te planten.
  • Bouw een afdakje boven uw schuurdeur. Liefst een die zo groot is dat u uw fiets er makkelijk onder kunt neerzetten om boodschappen uit uw fietstassen te pakken. Het is heerlijk om dat droog te kunnen doen.
  • Het is ook een uitstekende periode om een beregeningsinstallatie met ondergrondse leidingen aan te leggen. Dat kan in het komende seizoen heel wat uren ‘planten sproeien’ schelen
  • Nog geen tuinverlichting? Maak daar dan nu iets schitterends van.
  • Vergeet niet dat er geen haast bij is. U heeft alle tijd om alles te doen wat u van plan bent

Met snoeihout kunt u een ‘insectenhotel’ maken. Insecten hebben een hekel aan verse materialen. Als u nu zo’n kast(je) maakt, wordt dat volgend jaar gegarandeerd bewoond.

Heeft u een gazon en zitten daar slechte plekken in?
Vraag u dan af hoe dat komt. Vaak zijn het plekken die extra zwaar worden belopen. Zaai daar dan niet weer gras, maar maak zo’n plek of beloopbaar (door verharding) of maak of leg er iets waar iedereen automatisch en zonder dat het als hinderlijk wordt ervaren, omheen loopt. Bijv. een mooie, grote sierkei, een waterornament of wat ook. U kunt er vast wel iets prachtigs van maken. U kunt ook aan tuinkunst denken. Er worden sublieme tuinobjecten gemaakt. Alleen het uitzoeken is al een feest!

Sneeuw vormt een prima isolatie voor uw planten
Een flink pak sneeuw vormt een prima isolatie voor uw planten. Op coniferen (vooral schubconiferen met steil omhoog groeiende takken) kan een pak sneeuw te zwaar worden waardoor takken uitbuigen en zelfs kunnen afbreken. Haal daarom de sneeuw van de takken. Als de sneeuw dooit en weer als ijslaag bevriest is het afgelopen met de isolatiewerking. Een kwakkelwinter is daarom vaak funest voor weinig winterharde planten.

Voorkom opeenhoping van giftige gassen onder het ijs!
Met een ijsvrij-houder (te koop in diverse modellen) kan een vijver nooit helemaal dichtvriezen. U voorkomt er opeenhoping van giftige gassen onder het ijs mee en de toevoer van zuurstof blijft gegarandeerd. Hak nooit een gat in het vijverijs. De trillingen zijn zeer schadelijk voor de overwinterende vissen.

Gereedschap schoonmaken, opruimen en eventueel herstellen
Laat de messen van maaimachines, snoeischaren, heggenscharen e.d. slijpen. Maak al uw gereedschap alvast goed gebruiksklaar en vet ze in tegen roest (ook houten stelen en handvatten invetten, dan drogen die minder uit en zullen volgend jaar veerkrachtiger zijn).

Controleer uw kuipplanten op aantastingen zoals wol- en dopluis
Vaak zitten er ook nog slakken in de planten. Ruim afgevallen blad en takjes op zodat schimmels minder kans krijgen. Zorg voor voldoende ventilatie (luchten bij mooi winterweer). Laat de planten niet helemaal uitdrogen.

Pepers als kerstversiering
Als u begin december alvast een bosje sierpepers koopt (rode, maar andere kleuren staan ook heel leuk) kunt u die op een koele plek bewaren tot u ze in kerststukjes of als plafond- of wandversiering wilt verwerken. Later in de maand zijn de pepertjes vaak al uitverkocht. Er zijn groot- en kleinvruchtige rassen, maar het zijn allemaal Capsicum-soorten. De kleinvruchtige zijn ook als potplant te koop. Die staan ook heel leuk. Op een niet te warme plek blijven ze makkelijk enkele weken goed. Vaak zitten er vruchten in verschillende tinten aan één plantje omdat ze langzamerhand verkleuren. Wanneer u sierpepertjes los verwerkt, zijn ze heel goed op een ijzerdraadje te steken.

Winterbloeiers
De bloempjes van de winterbloeiende sierkers de Prunus subhirtella ‘Autumnalis’ kan al vanaf het late najaar bloeien en zijn roze bloempjes kunnen de hele winter door blijven verschijnen in periodes dat het even niet vriest. Vorstvrije periodes zijn er in de meeste winters genoeg. Het boompje (het kan ook een grote heester zijn) groeit tamelijk breed uit en heeft dus wel wat ruimte nodig. Wanneer u enkele takken met bloemknoppen afknipt en op een vaas met water zet (doe er wel snijbloemenvoeding in) zullen ze ook in huis prachtig open bloeien.

Constructies in de tuin repareren
In deze tijd van het jaar zijn er meestal nog wel dagen met droog, zonnig weer en goed werkbare temperaturen. Uitstekende omstandigheden om reparatiewerk in de tuin te doen. De omstandigheden zijn te koud om nu nog te schilderen, maar een hek, poort of pergola opknappen kan prima. Controleer ook klimsteunen. Maak gaten in gaasomheiningen dicht, smeer draaipunten van tuindeuren en hekken. Maak ook nestkasten schoon. Ze worden nu vaak als slaapplek door de vogels gebruikt. Dan is het prettig als ze geen last van mijten en ander ongedierte hebben dat nog in het oude nestmateriaal kan zitten.

Bestrating repareren of vernieuwen
December is ook heel geschikt om – uiteraard ook weer tijdens perioden met goede weersomstandigheden – nieuwe terrassen en paden aan te leggen of de bestaande te vernieuwen of te verbeteren. Ga nu niet meer metselen, maar grondwerk is prima te doen. Zorg voor een goede afwatering. Hoveniers leggen paden altijd enigszins bol of iets schuin om te zorgen dat regenwater snel wordt afgevoerd. Een terras moet om dezelfde reden iets op afschot worden gelegd. Een verloop van 1 cm per strekkende meter is al genoeg. Het afschot moet uiteraard niet naar het huis toe, maar van het huis af lopen. Maak een terras liefst op een zonnige plek, beschut en tochtvrij. Dat zit het prettigst. Schaduw kunt u altijd maken, zon niet.

Laat bladhopen liggen
Er overwintert van alles in blad- en takkenhopen die u laat liggen. Insecten, spinnen, padden, egels, hier en daar zelfs hazelwormen en ringslangen. Ze zijn u allemaal dankbaar voor een goede overwinterplek. Heeft u ergens een rustig plekje in uw tuin, gooi daar dan snoeihout neer. Een heel goede methode is ook het maken van een afscheiding van snoeihout. Sla wat palen in de grond en stapel daartussen het snoeihout op. Het verterende hout zakt vanzelf in elkaar. U kunt er ieder jaar nieuw snoeihout opstapelen. Het scheelt ook behoorlijk in de massa af te voeren tuinafval en u helpt er de natuur enorm mee.

Winterbescherming voor vaste planten
Veel vaste planten sterven ’s winters bovengronds af en leven op hun wortels door. Er zijn overigens ook vaste planten (kruidachtige, dus niet verhoutende, meerjarige planten) die ’s winters groen blijven. Die twee groepen – de afstervende en de groenblijvende – moeten verschillend worden behandeld. De groenblijvers mogen niet worden bedekt. Het assimileren moet door kunnen gaan. Dus haal afgevallen blad en erop neerbuigend afstervend plantenmateriaal erboven weg. Het is wel goed om op open grond rond zulke planten een laagje potgrond of compost aan te brengen. Laat het afstervende bovengrondse materiaal van vaste planten die niet groen blijven, zo veel mogelijk zitten als het andere planten niet hindert. Dat geeft uitstekende winterbescherming. Haal dat pas in het voorjaar weg. Moet u zulke planten toch kaalsnoeien, breng er dan potgrond omheen aan en dek heel vorstgevoelige planten af met sparrentakken (van de kerstboom) of met tuinvlies. Het laatste is geen mooi gezicht, maar het helpt wel.

Nu rozen inplanten
Tijdens vorstvrij weer kunt u heel goed rozen planten. Het is aan te raden om hun wortels voor het planten in een emmer kleipap te dopen en ze met de aanhangende klei in het plantgat te zetten. Rozen houden daarvan. Zorg dat de wortels goed naar beneden wijzen en plant ze zo diep dat de occulatieplek zeker 5 cm onder de grond komt. De occulatieplek is de verdikte ‘bobbel’ waar de edele rozentakken op de wortels zijn geënt. Laat rozen die u in verpakking koopt niet te lang in die verpakking zitten.

Compost aanbrengen bij boomspiegels rond bomen
Als bomen in een bodembedekkende begroeiing staan, bijvoorbeeld een grasveld, is het goed om daar een zogenaamde boomspiegel rond de voet van de stam vrij van te houden. Breng op die cirkel open grond – vaak van ca. 1 m doorsnee – een lekkere, voedende laag compost of potgrond aan.

Het is nu een goede tijd om bladverliezende hagen te planten!
Zet de planten in de haag zo dicht bij elkaar dat de takken van de planten goed in elkaar kunnen grijpen. Alleen zo krijgt u een dichte haag. Meestal komt het erop neer dat u van haagplanten die 1 m of hoger zijn, vijf planten per strekkende meter nodig hebt. Bij lagere haagjes, bijv. Buxus, kunnen
het er wel acht of tien zijn. Snoei de planten direct na het inplanten flink terug om te zorgen ze ook onderaan goed vertakken.

Hagen voorzien van compost of potgrond
Breng bij bestaande hagen een flinke laag compost of (bemeste) potgrond direct onder en tussen de haagplanten aan. Het voorkomt dat de wortels ver de tuin ingroeien op zoek naar voedsel en zo uw andere tuinplanten gaan beconcurreren. Zijn de wortels al vrij ver de tuin ingegroeid, steek ze dan op ca. 50 cm van de haag af. U hoeft ze niet uit de grond te trekken. In bijna alle gevallen sterft wat u heeft afgestoken, vanzelf af.

Inhoud van uw compostbak omkeren
Het wordt meestal vergeten, maar als u in deze periode de inhoud van uw compostbak of -hoop keert, geeft dat een veel betere omzetting in vruchtbare tuincompost. Heeft u twee compostbakken naast elkaar dan is het een eenvoudige klus. Breng met een greep of tuinvork eenvoudig alles over van de ene in de andere bak. Wat bovenin zat komt dan onderin en dat is precies de bedoeling. Als u maar één compostbak heeft is het soms lastiger. Bij het uitstorten van de inhoud moet wat boven is boven blijven om die bovenste laag er naderhand als eerste weer in te kunnen scheppen. Let wel even op: vooral in open composthopen overwinteren soms kleine dieren.

Maak nu een lijstje van bijzondere zaden die u wilt bestellen
Ga na welke firma ze kan leveren en bestel ze alvast. Kijk wel eerst na wat u nog van vorig jaar aan zaad hebt overgehouden. Vaak is dat nog prima kiemkrachtig. Of het kiemt, kunt u nagaan door wat van dat zaad op een nat watje te leggen en te laten kiemen. Als meer dan de helft van de zaden kiemt, is het zaad nog goed bruikbaar.

Ander natuurlijk decoratiemateriaal
In deze tijd van het jaar zijn vooral warmgekleurde bloeiende potplanten heel geliefd (ook als cadeau). Het gaat dan vooral om Kaapse viooltjes, kerststerren, azalea’s, begonia’s, Anthurium’s enz. Natuurlijk ook om geurplanten zoals kleine narcissen, hyacinten, kerstrozen en kerstcactussen. Maar het groen wordt zeker niet vergeten. Populaire bladplanten zijn Dieffenbachia, palmen, allerlei Ficus-soorten, maar ook hertshoornvarens en de tiengebodenplanten met hun kleurige bladeren. De topper is en blijft natuurlijk de kleinbladige klimop. Die worden (samen met diverse mossoorten) bijna altijd in kerststukjes verwerkt. Dennengroen hoort er natuurlijk ook bij, net zoals maagdenpalm. En bijv. hulst (ook met bessen). Eucalyptus-blad geurt heerlijk.

Een echte kerstboom met een goede kluit
Let er bij aanschaf op dat het een boompje met een stevige, goed ingegaasde kluit is. Geen afgestoken klomp wortels met een schep grond erbij. In het laatste geval heeft u er namelijk niet lang plezier van. En dat kan zeker, maar voor een goed kluitboompje moet u er vroeg bij zijn. Anders zijn die al uitverkocht en moet u het met een minder fraai exemplaar doen.

Snoeien in december

Let bij snoei op aangetaste takken!
Dat hoeven niet per se zieke takken te zijn (bijvoorbeeld takken die door schimmels zijn aangetast), het kunnen ook elkaar kruisende takken zijn, waarvan de bast kapot is geschuurd of takken die vreemde vergroeiingen vertonen. Takken met meniezwam (kleine, rode bobbeltjes op de bast) zijn zeker ziek of dood en moeten altijd worden verwijderd.

Fuchsia’s snoeien
Uw overwinterende fuchsia’s zullen nu al hun blad al wel hebben verloren. Snoei ze dan flink in. Over een paar maanden zullen ze weer prachtig uitlopen.

Vijveronderhoud in december

Het vijverleven gaat in slaapstand. De vissen worden traag, kikkers padden en salamanders zoeken beschutting voor de winterslaap. Zorg er ook voor dat de vijver diep genoeg is (> 60 cm) voor vissen om beschutting te zoeken. Het water op de bodem van de vijver zal stabiel blijven op 4 ?C (op deze temperatuur is water het zwaarst). Om vermenging van de waterlagen en ook beschadiging te voorkomen kunt u pompen en dergelijke het beste uitzetten en/of verwijderen. Verder moet u in de winter de vijver vooral laten rusten.

Hulp nodig? Neem contact op met Keijsers Vijverecologie!

Tuingeluk vijvertip: U kunt amfibieën een handje helpen door dicht bij de vijver overwinteringsplaatsen te maken. Holle boomstammen of hopen stenen met veel droge bladeren en mos ertussen zijn erg geschikt.

Tot slot

  • Bij vorstvrij weer kunt u bomen in model snoeien. Niet bij berk, esdoorn en walnoot, want die kunnen enorm gaan bloeden als de sapstromen binnenkort op gang komen. Wacht bij zulke soorten tot de herfst als u ze wilt snoeien.
  • Bij niet-vriezend weer kunt u al beginnen met het snoeien van sierheesters. Snoei alleen heesters die na 21 juni bloeien. Maar ook rode, witte en zwarte bessen en kruisbessen kunnen nu al worden gesnoeid.
  • Van vroege voorjaarsbloeiers kunt u takken op de vaas laten uitkomen.
  • Wacht tot februari met het snoeien van fruitbomen in verband met het gevaar op Sclerotina-aantasting. Steenfruitbomen (abrikozen, kersen, pruimen, nectarines, perziken enz.) pas in mei snoeien in verband met kans op loodglansaantasting.
  • Verwijder het opschot (wilde scheuten) rond de stammen van vruchtbomen. Draai het eraf, dan komt het niet meer terug. Snoeit u het weg, dan krijgt u alleen maar meer scheuten.
  • Blauwe regen, druiven en kiwi moet u in ieder geval voor eind januari hebben gesnoeid, omdat ze na die tijd door snoei sterk kunnen ‘bloeden’. De inwendige sapstromen zijn dan zo sterk, dat de planten de snoeiwonden niet goed kunnen sluiten. U hoeft alleen de lange uitlopers weg te snoeien. Knip van de blauweregen alle scheuten die vorig jaar hebben gebloeid, kort af.
  • Bladverliezende struiken die van onderen kaal zijn geworden, kunt u fors terugsnoeien dan lopen ze in het voorjaar weer mooier en voller uit.