Mijn coniferen worden bruin, hoe kan dat?

Er zijn nogal wat mogelijke oorzaken voor het bruin verkleuren van coniferen.

UNDEFINED

Dorre, grijsbruine plekken in een haag van Cupressocyparis leylandii kunnen een tamelijk onschuldige oorzaak hebben, zoals te drastische snoei. Ook magnesiumgebrek in de grond kan bij coniferen tot bruinverkleuring leiden.

Als de bruine delen zich echter uitbreiden en zelfs de hele haag dreigt af te sterven is er vaak wat anders aan de hand. Er kan sprake zijn van een schimmelinfectie in de planten zelf, die tot kankervorming leidt, er kan een schimmel in de grond zitten die wortelrot veroorzaakt en er kunnen insecten aan het werk zijn.

De meest voorkomende oorzaak is een schimmelinfectie op de plant zelf. De schimmelinfecties zijn lastig van elkaar te onderscheiden. Het is ter voorkoming van (her)infectie belangrijk het snoeiafval af te voeren en het snoeigereedschap voor en na het snoeien te ontsmetten met alcohol, bleekwater of een chlooroplossing (1 deel chloor op 10 delen water).

Schimmelinfecties op de plant

De schimmel Kabatina juniperi komt vooral voor op Chamaecyparis, Cupressocyparis, Juniperus en Taxus. In het voorjaar is al een grijsverkleuring te zien van de scheuten. Wat later, in mei of juni, worden deze vale plekken bruin of zwartig. Het verschil tussen de gezonde haagdelen en de aangetaste takken is duidelijk afgetekend.

De schimmel Kabatina thujae (of Didymascella thujina) komt vooral voor bij Chamaecyparis, Taxus en Thuja. Hierbij verkleuren niet de hele scheuten bruin, maar de aparte takjes. Op de schubben zijn vaak zwarte puntjes te zien: de vruchtlichamen waarin zich de sporen van de schimmel bevinden. De sporen worden tussen mei en oktober verspreid. De schimmel Phomopsis juniperovora veroorzaakt soortgelijke symptomen, en is vaak ook op de aangetaste planten aanwezig. Apart komt hij vooral voor op Juniperus en Thuja. Het is een zwakteparasiet, die vooral de minder goed groeiende takken en planten infecteert. De schimmels worden verspreid via de lucht en regendruppels. Vooral bij vochtig weer en in delen van de plant (zoals de onderste takken) die langer vochtig blijven kan de schimmel toeslaan. De schimmelinfectie kan plotseling optreden, maar soms ook even plotseling stoppen.

Aangetaste delen moeten zo snel mogelijk weggeknipt worden om verdere verspreiding tegen te gaan. Dit gebeurt bij voorkeur tot enkele centimeters onder de aantasting. Sterk aangetaste planten kunnen beter helemaal verwijderd worden. Snoeiafval moet afgevoerd worden. Chemische bestrijding met fungiciden heeft alleen zin in een beginnend stadium van de aantasting. De bestrijdingsmiddelen, op basis van de werkzame stof azoxystrobin, zijn alleen voor professionele gebruikers verkrijgbaar. Voor de bestrijding kan een hoveniers- of boomverzorgingsbedrijf ingeschakeld worden.

Een ander veel voorkomende aantasting, cipressenkanker, wordt veroorzaakt door de schimmel Seiridium unicorne. Deze schimmel komt vooral voor op Cupressocyparis leylandii, Juniperus en Thuja plicata. Hierbij worden de twijgjes van de coniferen vaak van boven naar beneden eerst vaal geel en later bros en bruin. De aangetaste twijgen verkleuren bruinrood tot paarsachtig. Op de stam zijn later ruwe vergroeiingen te zien (kankerplekken) en soms ook de zwarte vruchtlichaampjes met schimmelsporen. Uit de stammen kan hars gaan vloeien. Uiteindelijk wordt de hele plant bruin en sterft af. De schimmel wordt vooral verspreid door (regen)druppels. Planten die langdurig vochtig blijven, oudere planten en planten op voedselarme grond zijn het meest kwetsbaar.

Verspreiding gebeurt door insecten, besmet snoeigereedschap en snoeiafval. Aangetaste delen moeten zo snel mogelijk weggeknipt worden tot enkele centimeters onder de aantasting om verdere verspreiding tegen te gaan. Sterk aangetaste planten kunnen beter helemaal verwijderd worden. Snoeiafval moet afgevoerd worden. Chemische bestrijding heeft alleen zin in een beginnend stadium van de aantasting. De bestrijdingsmiddelen, op basis van de werkzame stof carbendazim, zijn alleen voor professionele gebruikers verkrijgbaar. Voor de bestrijding kan een hoveniers- of boomverzor-gingsbedrijf ingeschakeld worden.

Ook de insnoeringziekte, die wordt veroorzaakt door de schimmel Pestalotiopsis funera is een vervelende kwaal. Deze schimmel slaat vooral toe op Chamaecyparis, Cupressocyparis, Juniperus en Taxus en Thuja (met name T. plicata ‘Atrovirens’). De schimmel overwintert op de planten, en slaat ook weer vooral in het voorjaar toe bij vochtige omstandigheden. Plaatselijk is op twijgen, takken en soms zelfs de stammen een insnoering te zien. De daarboven gelegen plantendelen drogen uit en sterven uiteindelijk af. De insnoering is niet altijd even duidelijk waarneembaar.

Bij Picea omorika, Taxus en Thuja kan de schimmel Fusarium latiricium (Gibberella baccata) voorkomen. Hierbij worden in eerste instantie de eenjarige topjes aangetast. Later zijn op de bast donkere plekjes te zien, en kan ook witroze schimmelpluis aangetroffen worden. Vaak begint de aantasting van onderaf, en van binnenuit de planten. Infectie en verspreiding vinden plaats via wonden.

Naast de genoemde aantastingen kunnen op coniferen nog meer schimmelinfecties voorkomen. De bestrijding is in veel gevallen gelijk. Aangetaste delen moeten zo snel mogelijk weggeknipt worden om verdere verspreiding tegen te gaan. Dit gebeurt bij voorkeur tot enkele centimeters onder de aantasting. Sterk aangetaste planten kunnen beter helemaal verwijderd worden. Snoeiafval moet afgevoerd worden. Chemische bestrijding kan in een vroeg stadium helpen om verdere infectie te beperken. De bestrijdingsmiddelen, op basis van de werkzame stoffen thiofanaat-methyl en captan, zijn alleen voor professionele gebruikers verkrijgbaar. Voor de bestrijding kan een hoveniers- of boomverzorgingsbedrijf ingeschakeld worden.

Schimmelinfecties in de grond

Ook in de grond kan zich een belangrijke veroorzaker van het afsterven van planten bevinden. De schimmels uit de Phytophthora-familie veroorzaken wortelrot. Dit komt vooral voor op nattere gronden, waarbij planten die liever onder drogere omstandigheden groeien (zoals Thuja plicata) extra vatbaar zijn. In eerste instantie vertonen de planten een achterblijvende groei, veroorzaakt door het afsterven van de kleinste worteldelen. Als ook de zwaardere wortels afgestorven zijn, hebben ze vaak een donkerbruine of zwarte kleur. Onder de schors van de stam zijn vaak rode of zwarte verkleuringen te vinden. Takken worden bruin en uiteindelijk sterft de plant af. De aangetaste planten moeten gerooid worden. De aangetaste grond moet ontgraven en afgevoerd worden. Bij een zware aantasting kan chemische bestrijding met fungiciden uitgevoerd worden. De bestrijdingsmiddelen, op basis van de werkzame stoffen etradiozool, fosetyl-aluminium of tolylfluanide, zijn alleen voor professionele gebruikers verkrijgbaar. Voor de bestrijding kan een hoveniers- of boomverzorgingsbedrijf ingeschakeld worden. Ook als de grond vervangen is door nieuwe teelaarde of als er chemische bestrijding heeft plaatsgevonden kunnen er op de besmette plek beter geen coniferen, heide-achtigen of Rhododendrons geplant worden.

Insecten in mijn coniferen

Naast schimmels kunnen ook insecten taksterfte veroorzaken. Zo vertonen de naalden en schubben van coniferen die door de (coniferen)spintmijt bezocht zijn gele vlekjes (zuigplekken). De mijten zelf zijn te klein om met het blote oog te ontdekken. De takken worden later grijsbruin en sterven af. Meestal beperkt de aantasting zich tot enkele takken. Tussen die takken kunnen ook spinsels te zien zijn. Chemische bestrijding is onder meer mogelijk door te spuiten met Masaï (werkzame stof tebufenpyrad) van fabrikant Bayer.

In coniferen kunnen verschillende keversoorten schade aanrichten. Zoals de Taxuskever of gegroefde lapsnuitkever (Otiorhynchus sulcatus), die zich overigens niet tot coniferen beperkt. Vroeg in het voorjaar en vanaf eind mei tot juli zijn de larven van de kever actief in de grond, en vreten de wortels van de planten aan. Eind april of begin mei zijn soms de volwassen kevers te zien, zwart met lichtere vlekjes op de dekschilden, en ongeveer 1 cm groot. Door dat de wortels van de planten aangevreten worden zal de plant steeds slechter groeien, het blad vergeelt, schubben of naalden worden bruin en op den duur verdorren de takken en kan zelfs de hele stam geringd worden. De larven van de kever kunnen biologisch bestreden worden met behulp van aaltjes. De aaltjes kunnen bij het tuincentrum besteld worden bij leverancier Ecostyle. Ze worden daarna per post thuis gestuurd.

In coniferen in de regio Rotterdam/Drechtsteden is soms de Japanse thujabastkever (Phloeosinus rudis) actief. Tegen deze 2 tot 3 mm grote kever is geen chemische bestrijding mogelijk. Omdat hij met name zieke en verzwakte bomen uitkiest om zich te vestigen, kan de conditie van oudere of kwetsbare coniferen verbeterd worden door tijdig te bemesten, en te zorgen voor voldoende lucht in en rondom de planten.

Conditieverbetering van coniferen

Door snoei of dunning kan er voor gezorgd worden dat de planten meer lucht en licht krijgen, zodat ze minder lang nat blijven. Op arme of wat uitgeputte grond kan een extra bemesting ertoe bijdragen dat de plant meer weerstand kan bieden aan de schimmelaanval. Coniferen vragen niet veel bemesting, maar te weinig voedsel in de grond kan wel problemen geven. Bemesting kan uitgevoerd worden met compost of champignonmest, eventueel met een toevoeging van turf om de grond wat zuurder te maken. Als de naalden of schubben een onnatuurlijke vaalgroene of gelige kleur gaan krijgen kan sprake zijn van een tekort aan magnesium. In het voorjaar kan dan wat bitterzout (magnesiumsulfaat) gestrooid worden, 50 tot 250 gram per m2. Voor een sneller resultaat kan het ook als oplossing over de planten gesproeid worden (50 gram bitterzout in 10 liter water).