Hoe verzorg ik mijn rozen?

Rozen groeien bij voorkeur op een humeuze, doorlatende klei- of leemachtige grond, die niet te nat mag zijn.

UNDEFINED

Rozensoorten komen van nature op vrijwel heel het noordelijke halfrond voor, vooral in de gematigde streken. Duizenden jaren geleden werden al rozen geteeld in China en Afrika.

Inmiddels zijn er uit de oorspronkelijke soorten zeer veel hybriden en cultivars gekweekt, die vooral geselecteerd werden op bloemvorm, bloeiwijze, geur, groeiwijze en resistentie tegen ziekten en plagen. Ook ontstonden er zo varianten als treurrozen, stamrozen, klimrozen, dwergrozen en bodembedekkende rozen.

Verzorging van rozen

Rozen groeien bij voorkeur op een humeuze, doorlatende klei- of leemachtige grond, die niet te nat mag zijn. Ze houden daarbij van een luchtige standplaats en zonlicht, in de zomer liefst 7 uur per dag (al zijn er enkele soorten die met minder toekunnen). De planten moeten dus niet te dicht opeen geplant worden, en liefst ook op enige afstand van een muur of boom, als ze daartegen geleid gaan worden: respectievelijk 50 cm en 1 m. Rozen worden het best geplant in het najaar, voordat het gaat vriezen. Planten in het voorjaar kan echter ook. De wortels moeten (na goed nat gemaakt te zijn) royaal in het plantgat gespreid kunnen worden. Bij het dichten van het plantgat moet de grond goed tussen de wortels terecht komen, om de hergroei van de plantenwortels te stimuleren.

Elk najaar kan rond de planten een flinke mulchlaag aangebracht worden van verteerde stalmest, blad, stro etc. Dit zorgt voor structuurverbetering van de grond, beschermt tegen vorst en levert de plant langzaam vrijkomende voeding op. In maart, na het snoeien, kan per plant een handvol kunstmest gegeven worden. Hiervoor kan speciale rozenmest gebruikt worden. Ook een standaardkunstmest kan gebruikt worden, bijvoorbeeld in de verhouding stikstof, fosfor, kalium 10-12-18 waarbij per plant ook wat kieseriet (magnesiumhoudende meststof) is toegevoegd. Op rijkere gronden kan in plaats van de kieseriettoevoeging ook in juni-juli een bemesting uitgevoerd worden met patentkali. Na juli wordt niet meer bemest: de tot dan gevormde jonge scheuten moeten afharden voor de winter.

Het kan voorkomen dat rozenknoppen verdwijnen. Hoe zou dat komen?
Vaak is verdroging van de knoppen het gevolg van een tekort aan water. Dit kan heel goed het werk zijn geweest van de rozenkever (Phyllopertha horticola). Deze kever is ongeveer 1 cm groot, met roodbruine vleugels en een donkergroen schild. Op een mooie nacht in mei of juni kruipen de kevers massaal uit de grond, en paren. De vrouwelijke kevers leggen direct weer hun eitjes in de grond. De kevers eten vervolgens van bloemknoppen en blad van loofhoutgewassen (dus niet alleen rozen).
Na die massale eerste vlucht vinden nog meerdere kleine vluchten plaats, en worden ook nog eieren afgezet. In de grond komen na enkele weken de larven uit de eieren. Deze engerlingen hebben kleine pootjes, en onderscheiden zich daardoor van de pootloze larven van de langpootmug (emelten). De engerlingen blijven in de grond zitten en voeden zich daar eerst met humusresten, en later met plantenwortels. pas bij mooi weer aan het eind van het voorjaar verlaten ze als volwassen kevers de grond.
De kevers zijn lastig te bestrijden. Wanneer u meerdere jaren achtereen last heeft van opgevreten rozenknoppen, kan het zijn dat zich engerlingen in de grond bevinden. De engerlingen mogen niet meer chemisch bestreden worden. Er is wel biologische bestrijding mogelijk met behulp van aaltjes (Heterorhabditis bacteriophora), hun natuurlijke vijanden. De aaltjes kunnen tussen april en begin augustus ingezet worden. De aaltjes infecteren de engerlingen die vervolgens doodgaan. In de dode larve vermeerderen de aaltjes zich, waarna ze op zoek gaan naar nog meer engerlingen.

Hoe moet ik rozen snoeien?

Om rozen goed te kunnen snoeien is het nodig te weten tot welke groep ze globaal behoren. Elke groep heeft zo zijn eigen snoeiwijze.

  1. Doorbloeiende lage rozen
    (theehybriden, floribunda’s, polyantha’s, Chinese en Engelse rozen)
    Het eerste jaar na aanplant worden in maart alle dunne takjes weggeknipt. De hoofdtakken worden teruggesnoeid tot op 4 à 5 ogen. Het hoogste oog is bij voorkeur een buitenoog. De daarop volgende jaren wordt telkens in maart eerst ziek, dood en kruisend hout verwijderd. 3 Tot 5 sterke en liefst jonge (nog niet vertakte) takken worden behouden, kaal gesnoeid en weer ingekort tot op 4 à 5 ogen. Dunne takken worden daarbij lager afgeknipt dan de sterkere takken. De Chinese en Engelse rozen kunnen ook als struik gekweekt worden, waarbij ze dan wat minder sterk (hoger) teruggesnoeid worden.
  2. Doorbloeiende parkrozen en muskusrozen
    In maart wordt eerst ziek, dood en kruisend hout verwijderd. 4 Tot 7 sterke en liefst jonge (nog niet vertakte) takken worden behouden, kaal gesnoeid en tot op tweederde van hun lengte ingekort, liefst net boven een buitenoog. Dunne takken worden daarbij lager afgeknipt dan de sterkere takken.
  3. Bourbonrozen, Remontantrozen, Portlandrozen en herbloeiende mosrozen
    De lage rozensoorten in deze groep worden behandeld als de rozen in groep 1. Bij de hoger groeiende soorten wordt in maart eerst ziek, dood en kruisend hout verwijderd. De snoei is verder gelijk aan die van de rozen in groep 2. 4 Tot 7 sterke en liefst jonge (nog niet vertakte) takken worden behouden, kaal gesnoeid en tot op tweederde van hun lengte ingekort, liefst net boven een buitenoog. Dunne takken worden daarbij lager afgeknipt dan de sterkere takken.
  4. Niet-doorbloeiende struikrozen en oude rozen
    Het eerste jaar na aanplant worden de planten in maart kort gesnoeid. De daarna volgende 2 jaar wordt alleen ziek, dood en kruisend hout verwijderd. De daarop volgende jaren worden de rozen in de zomer gesnoeid. Na de bloei worden de uitgebloeide takken verwijderd, en wordt teruggeknipt tot op een punt onder in de struik waar zich een nieuwe tak ontwikkelt. In het voorjaar kunnen de nieuwe takken nog een keer met een derde deel worden ingekort als ze te lang door dreigen te schieten. Op die manier wordt de struik jaarlijks verjongd, en zijn er iedere zomer nieuwe bloemscheuten.
  5. Botanische (wilde) rozen snoeien
    In het voorjaar kunnen de struiken als dat nodig is verjongd worden door enkele oude scheuten bij de basis weg te knippen.
  6. Klimrozen snoeien
    De klimrozen zijn qua snoeiwensen grofweg te verdelen in 4 groepen. Niet alle klimrozen maken even gemakkelijk weer nieuwe grondscheuten. Om te weten wat u het beste kunt doen is het dus ook weer belangrijk te weten om welk type klimroos het gaat. Bij alle rozen wordt in maart ziek, dood of kruisend hout verwijderd.

    'Echte' klimrozen, afgeleid van Rosa wichuraiana
    (zoals Dorothy Perkins, Excelsa etc.)
    Ze bloeien eenmalig in juni/juli op de grondscheuten die vorig jaar gevormd zijn. Na de bloei worden alle hoofdtakken die gebloeid hebben bij de basis weggeknipt. De nieuwe scheuten die zich vanuit de grond ontwikkelen worden daarna zo horizontaal mogelijk aangebonden, en zullen het volgende jaar weer bloeien.

  7. Niet-doorbloeiende sterk groeiende klimrozen
    Deze rozen ontwikkelen minder grondscheuten, terwijl zich juist boven in de struik nieuwe takken vormen. Om de ontwikkeling van grondscheuten te bevorderen kunnen na de bloei in september één of twee van de oude scheuten helemaal weggesnoeid worden, terwijl de resterende 4 of 5 scheuten op circa 35 of 40 cm van de grond weggeknipt worden, net waar zich weer een nieuwe krachtige scheut ontwikkelt. Zowel de nieuwe grondscheuten als de nieuwe zijtakken worden daarna zo horizontaal mogelijk aangebonden. Bij vertakking van de nieuwe zijtakken worden de delen zo weggesnoeid dat zich weer een nieuwe doorgaande hoofdtak vormt.
  8. Doorbloeiende theehybriden en floribundarozen
    (met de toevoeging Clg, climbing in de naam)
    Deze rozen vormen moeilijk grondscheuten. Er moet dan ook van begin af aan een goed gestel opgebouwd worden, waarbij de zijtakken zo horizontaal mogelijk aangebonden worden. Het snoeien draait hier grotendeels om het verwijderen van de uitgebloeide zijtakjes tot op 15 cm of 3-4 ogen. Bij oude planten moeten op den duur na de bloei in oktober de zwakke of uitgeputte scheuten op enkele centimeters van de basis afgesnoeid worden om verjonging in de rest van de plant te stimuleren.
  9. Pilaarrozen, meestal doorbloeiend.
    Deze groeien doorgaans meer opgaand. In de zomer worden uitgebloeide zijscheuten ingenomen. Na de bloei in november kan op symmetrie gesnoeid worden, door enkele hoofdtakken wat in te korten. Om de groei vanaf de basis te bevorderen kunnen enkele lagere gesteltakken met 2/3 ingekort worden.

Ziekten en plagen bij rozen

Rozen zijn helaas vaak vatbaar voor schimmelinfecties en plagen als bladluis en bladrollers. Deze ‘kwalen’ zijn voor een deel te voorkomen. Rozen die luchtig en licht staan zijn minder vatbaar. Overbemesting met stikstof maakt de planten aantrekkelijk voor luis. Het is beter om minder stikstof en meer kalium en magnesium te geven. Een scherpe snoeischaar maakt gladde wonden, waardoor schimmelinfecties minder de kans krijgen de plant binnen te dringen. De snoeischaar schoonhouden en af en toe ontsmetten voorkomt verspreiding van schimmelinfecties. Ook het verwijderen van afgevallen rozenblad in het najaar helpt om verspreiding van schimmels tegen te gaan.

Van de schimmelinfecties is meeldauw het minst schadelijk. Het blad blijft doorgaans nog redelijk aan de struik zitten, en vaak groeit de plant er gedurende het seizoen ‘wat overheen’.

Roest en sterroetdauw richten meer schade aan, omdat ze verdroging en afvallen van het blad tot gevolg hebben. Echte meeldauw (Uncinula necator) is herkenbaar aan de lichtgele vlekken op het blad, waarna zich aan de bovenzijde van het blad en op de bessen witte, poederachtige schimmelvlekken vormen. De schimmel overwintert in de knoppen of op het oude hout, waar kleine gele of zwarte vlekjes op te zien zijn.

Valse meeldauw (Plasmopara viticola) is ook te herkennen aan gele of bruine vlekken op het blad, maar hier zit het schimmelpluis aan de onderzijde van het blad. Die spikkeltjes aan de bovenzijde van het blad worden zeer waarschijnlijk veroorzaakt door rozencicaden die aan de bladonderzijden leven. De soort heet Edwardsiana rosae. Het zijn tot 3 mm lange, gelige beestjes die bij de minste bladaanraking snel wegspringen. Daardoor zul je ze zelden aantreffen. Ze zuigen het plantensap uit de bladeren. Op de zuigplekken ontstaat bovenop het blad zo’n geelwit plekje. Je kunt ze te lijf gaan door te spuiten met een middel tegen bladluizen, liefst een middel dat werkt op basis van organische vetzuren.
De schimmel overwintert in afgevallen blad en andere resten op de grond. Als het langdurig vochtig weer is, of hard geregend heeft kan hij zich explosief naar boven verspreiden, over de hele plant. Het blad wordt uiteindelijk bruin en verdroogt. Door aangetast en overtollig blad weg te snoeien wordt verdere uitbreiding tegengegaan.

Beide meeldauwsoorten slaan vooral toe bij vochtig en warm weer. Het open houden van de plant zorgt ervoor dat hij snel droogt, en dat de meeldauw zich niet sterk kan uitbreiden.
Sterroetdauw is te herkennen aan geelomrande zwarte vlekken op het blad. Het blad verdroogt en valt voortijdig af. Heeft de plant meerdere jaren achtereen last van sterroetdauw dan zal hij steeds verder verzwakken.

Roest veroorzaakt eerst oranje stippen en later zwarte sporenhoopjes aan de onderzijde van het blad en eenjarige scheuten. Al het aangetaste blad moet direct verwijderd worden (zonder de sporen verder te verspreiden), omdat de roest anders de hele plant aantast. Dit leidt tot verdroging van de bladeren, gevolgd door massale bladval en uiteindelijk het afsterven van de plant. Methoden die bij aantasting door roest wellicht kunnen helpen: bijmesten met een kalihoudende meststof, of af en toe een scheutje bier geven.

Bij aantasting door meeldauw is bestrijding mogelijk door te spuiten met een aftreksel van heermoes of met een zwaveloplossing zoals Microsulfo spuitzwavel van Bayer of vergelijkbare zwavelhoudende producten.

Tegen roest en sterroetdauw kan eventueel gespoten worden met Vital van Ecostyle (op basis van vetzuren en plantenextracten), Baycor schimmelmiddel (werkzame stof bitertanol) van Bayer of vergelijkbare middelen.

Bij een sterke aantasting door valse meeldauw of roest kan Finesse vloeibaar (werkzame stof chloorthalonil) van Bayer gebruikt worden. Rosacur Spray (werkzame stof tebuconazool) van Bayer is werkzaam tegen echte meeldauw en sterroetdauw.

Een beginnende luizenaantasting is vaak redelijk te bestrijden door de luizen van het blad te vegen, en fijn te wrijven, of door de luizen met een stevige waterstraal van de planten te spuiten. Na de tweede helft van juli verdwijnt de plaag doorgaans vanzelf. Helpt de eerder genoemde methode niet voldoende, dan kunnen de luizen bestreden worden door te spuiten met een mengsel van zeepsop en spiritus (10 liter water, 200 gram groene zeep, 1/3 liter spiritus).

Bladrollers slaan vaak toe bij rozen die in de buurt van bomen staan. Bij een beginnende aanval kan het aangetaste, gekrulde blad afgeplukt en verbrand worden.

Tegen bladluis en bladrollers kan bij sterke aantasting gespoten worden met bijvoorbeeld Admire of Pyrethrum vloeibaar, beide van fabrikant Bayer. De behandeling zal dan tussen begin mei en eind juni enkele malen herhaald moeten worden.

Hoe zit het met het afknippen van uitgebloeide rozen?

Uitgebloeide rozen moet u niet direct onder de bloem, maar altijd kort boven het eerste zogenaamde vijfblad eronder afknippen. Een vijfblad is een samengesteld blad met vijf deelblaadjes. Als u op die manier uw uitgebloeide bloemen weghaalt, ontstaat er uit de oksel van dat blad een sterke scheut die weer opnieuw bloemen kan geven. Zou u boven een zogenaamd drieblad afknippen, dan ontstaat er een zwak scheutje dat nauwelijks bloemen zal geven.